Overzeese handel verbindt het water met het vuur

KUSHAN - Toen de Taiwanese zakenman Wang Shi-ao in 1991 werd overgeplaatst naar het stoffige Chinese plaatsje Kunshan, tachtig kilometer van Shanghai, voelde hij zich een banneling. De voormalige inwoner van de kosmopolitische Taiwanese hoofdstad Taipei zag er slechts armoede en viezigheid. Het centrum was een verzameling krotten, straten waren onverhard en een rioleringssysteem bestond niet.

Nu, tien jaar later, is Kunshan een Chinees succesverhaal. Modderpaden zijn omgetoverd in wijde avenues waarover limousines on-Chinees ordelijk af- en aanrijden. Het gloednieuwe stadhuis is twintig verdiepingen hoog en een gigantisch wetenschaps- en cultuurcentrum is in aanbouw. Een rijkdom die de stad voor het overgrote deel te danken heeft aan Taiwanese investeringen.

Ondanks meer dan vijftig jaar onafgebroken vijandelijkheid worden de zakelijke en sociale banden tussen de Chinese Volksrepubliek en het 'afvallige' eiland Taiwan steeds hechter aangehaald. Taiwanese zakenmensen investeerden in de afgelopen tien jaar meer dan 150 miljard gulden in China. Brandpunt is Kushan, waar ze de afgelopen jaren meer dan vijftien miljard gulden in pompten, vooral vanwege de nabijheid van China's grootste stad Shanghai. Meer dan 900 Taiwanese bedrijven zijn inmiddels in Kunshan gevestigd.

Taiwans economische aanwezigheid in China is opmerkelijk omdat de twee partijen officieel nog altijd in staat van oorlog zijn. In 1949 namen de communisten na een bittere burgeroorlog in China de macht over en vluchtte de oude Nationalistische regering onder leiding van Chiang Kai-shek naar Taiwan. Een vredesverklaring werd nooit opgesteld, laat staan ondertekend. Tot op de dag van vandaag houdt Peking zich het recht voor het eiland met geweld te 'bevrijden'.

Desondanks kwamen in de jaren tachtig, met de economische opening onder Deng Xiaoping, aarzelend veelal illegale economische en sociale uitwisselingen op gang. Veel Taiwanese vissers vonden het gemakkelijker een dealtje op te zetten met vissers van het vasteland, dan zelf nog hun netten uit te zetten. Ladingen vis werden middenop de 160 kilometer brede Straat van Taiwan geruild voor scooters en andere luxeartikelen. Smokkel die al snel leidde tot legale intensievere zakencontacten.

Vooral na een verwoestende aardbeving op Taiwan twee jaar geleden begon er een ware kapitaalsvlucht naar China. De ramp legde een groot deel van Taiwans computer- en hi-techindustrie plat en ondernemers namen daarom de wijk naar het minder aardbevingsgevoelige vasteland. Ook de 1,3 miljard potentiële consumenten en de lagere productiekosten in de Volksrepubliek zijn aantrekkelijk. De helft van Taiwans hi-techbedrijven heeft er nu het hoofdkwartier.

In Taiwan zelf worden de wenkbrauwen gefronst over deze ontwikkeling. De economie is in een vrije val en de kapitaalexodus naar China baart velen daarom ernstige zorgen. Rosemary Gao, woordvoerster voor de Kunshan Ontwikkellingszone, wijst echter iedere schuld voor de recessie in Taiwan fel van de hand. ,,Natuurlijk verwelkomen we de investeringen'', zegt ze. ,,De Taiwanese economie gaat door allerlei interne en internationale ontwikkelingen slecht en wij bieden zakenmensen simpelweg de mogelijkheid om weer winst te maken.''

Volgens sommige experts wordt door de gigantische geldstroom een oorlog tussen de twee oude vijanden steeds onwaarschijnlijker. China kan het zich simpelweg niet langer veroorloven Taiwan met geweld in te lijven en -met zoveel geld geïnvesteerd in de Chinese economie- moet Taipei zich wel twee keer bedenken voor het Peking irriteert met dromen over officiële zelfstandigheid.

De handel bedroeg vorig jaar haast tachtig miljard gulden en Taiwan is daarmee de op zes na grootste handelspartner van China. ,,Zakenmensen aan beide kanten van de Straat van Taiwan snijden hun regeringen de pas af'', zegt Kenneth Lieberthal, een gezaghebbende Amerikaanse China kenner. ,,Wat politici niet kunnen, kan de zakenwereld blijkbaar wel. Het brengt Taiwan en het vasteland dichter bij elkaar.''

En dat is voor China niet ongunstig, zou je kunnen denken. ,,Peking kan opgeruimd ademhalen'', zegt een Westerse diplomaat. ,,Taiwan sluit zich nu vanzelf aan bij het vasteland. Een oorlog is niet meer nodig om dat te bereiken.'' De Taiwanese zakenman Wang Shi-ao aarzelt, en maakt dan een serieus voorbehoud. ,,Een toekomst voor Taiwan is uiteindelijk ondenkbaar buiten een politiek samenwerkingsverband met China'', zegt hij. ,,Het is alleen dat de Taiwanese en de Chinese mentaliteit nogal verschillen. Democratie en dictatuur verhouden zich als water en vuur.''