De Nederlandse omgang met subsidie uit het Europees Sociaal Fonds 1991

Het is de CDA'er Bert de Vries die begin jaren negentig als minister van sociale zaken als eerste Nederlandse bewindspersoon te maken krijgt met subsidie van de Europese Unie bedoeld voor projecten om de werkloosheid aan te pakken. De Vries besluit de verdeling van de gelden via Arbeidsvoorziening te laten lopen. De organisatie achter de arbeidsbureaus krijgt honderden miljoenen te verdelen onder projectaanvragers, waarbij ze zichzelf ook mogen rekenen. Daarnaast gaat het zelf toezicht op de projecten houden.

1994

De PvdA neemt het ministerie van sociale zaken over in de persoon van Ad Melkert, nu fractievoorzitter van de PvdA. Arbeidsvoorziening moet 400 miljoen gulden bezuinigen. Het woedende bestuur gaat pas dan akkoord als Melkert toezegt dat een groter deel ESF voor de eigen organisatie mag worden gebruikt. Inmiddels zijn er duizenden scholingstrajecten. De cultuur is dat al het mogelijke ESF-geld benut moet worden. Nederland kan het zich niet permitteren, zo is de gedachte, geld onbenut te laten terwijl de werkloosheid hoog is.

1995

De Algemene Rekenkamer heeft in een rapport over de subsidies uit Brussel voor het eerst kritiek op de controlemiddelen van het ministerie op de besteding van de honderden miljoenen. De Rekenkamer kijkt alleen naar hoe de uitvoering en controle beleidsmatig is vormgegeven; er wordt niet op projectniveau gekeken of alles wel aan de regels voldoet.

1996

Minister Melkert zet een aantal verbeteringen in. Onder meer wordt de accountantscontrole in opzet verbeterd. Maar als hij in 1998 het vaandel aan partijgenoot De Vries overdraagt, waarschuwt hij zijn opvolger dat er feitelijk nog weinig verbeterd is.

1999

Brusselse controleurs stuiten op misstanden. Naast enkele fraudegevallen worden vooral onrechtmatigheden in de administraties ontdekt. Minister De Vries stelt hard te zullen ingrijpen. Brussel besluit echter de subsidiestroom tijdelijk op te schorten.

2000

De Rekenkamer komt met een volgend onderzoek. Er is niets verbeterd in de controle, luidt de conclusie. Tien maanden later komt het volgende Rekenkamer rapport nogmaals met dezelfde conclusie. Inmiddels heeft Brussel de onderzoeken in Nederland geïntensiveerd waarmee het steeds meer misstanden naar boven haalt. Minister Vermeend, die De Vries heeft opgevolgd, besluit de uitvoering van ESF weg te halen bij Arbeidsvoorziening en terug te halen naar het ministerie.

2001

De Tweede-Kamercommissie van sociale zaken is het zat om steeds met nieuwe problemen te worden geconfronteerd. Onder de dreiging van een parlementair onderzoek stelt minister Vermeend de VVD'er Koning aan om de zaken aan een onderzoek te onderwerpen Het rapport zou nog voor de zomer klaar zijn.

juni 2001

Koning haalt het niet voor de zomervakantie. Hij komt met een tussentijds rapport waarin reeds harde noten gekraakt worden. Inmiddels is met name oud-minister Melkert vanwege de ESF-problemen onder vuur komen te liggen. Brussel begint vast met terugvorderen. Over de periode 1994-1996 moet 447 miljoen worden terugbetaald.