Embryo-onderzoek: Bush loopt spitsroeden

De Amerikaanse president George Bush staat op het punt te besluiten of er overheidsgeld mag worden gestoken in experimenten met stamcellen van embryo's. De druk van zowel voor- als tegenstanders is groot.

WASHINGTON - Het stamcellen onderzoek biedt geweldige perspectieven in de strijd tegen vrijwel alle belangrijke ziekten van dit moment. De rooms-katholieke bisschoppen en de anti-abortusbeweging in de Verenigde Staten zijn mordicus tegen. Maar wetenschappers, medici, belangengroeperingen van mensen met ziekten als diabetes, alzheimer en Parkinson én een aantal invloedrijke tegenstanders van abortus in het Congres willen dat Bush het uit 1995 stammende verbod op overheidssteun opheft.

Tijdens zijn verkiezingscampagne deed de president de belofte dat er geen belastinggeld beschikbaar zou worden gesteld voor onderzoek waarbij levende menselijke embryo's worden vernietigd. Daarmee verwierf hij niet alleen de instemming van religieus rechts, maar ook van de rooms-katholieke leiding en de anti-abortusbeweging, die in de VS wordt gedomineerd door katholieken. De tegenstanders houden de president aan zijn uitspraak. ,,Er is geen verdeeldheid in onze gelederen'', zegt Douglas Johnson van de anti-abortusbeweging. En Ken Connor van de Family Research Council, de belangrijkste politieke lobbygroep van religieus rechts, spreekt van een principe waarmee niet wordt geschipperd en waarover geen compromis mogelijk is.

Los van de persoonlijke overtuiging van Bush, die een verklaard tegenstander is van abortus, wegen ook politieke motieven zwaar bij de uiteindelijke beslissing. Karl Rove, de belangrijkste strateeg in het Witte Huis, heeft geconcludeerd dat Bush een zeer goede kans maakt te worden herkozen in 2004 als hij de meerderheid van de katholieke kiezers meekrijgt. Die groep, waarin Amerikanen van Ierse, Italiaanse, Poolse én Latijns-Amerikaanse herkomst de overgrote meerderheid vormen, heeft in het verleden traditioneel Democratisch gestemd.

Maar sinds Ronald Reagan vertonen steeds meer katholieken, vooral de conservatieven onder hen, politieke sympathie voor de Republikeinen. Bij de jongste presidentsverkiezingen stemde ruim veertig procent op Bush. Door vast te houden aan principes die in conservatief-katholieke kring zwaar wegen -zoals verzet tegen abortus en gelijkberechtiging van homoseksuelen- kunnen de Republikeinen, meent Rove, doorbreken in die kring.

Het verzet van Bush tegen overheidssteun voor stamcelonderzoek wordt niet door iedereen in zijn naaste omgeving gedeeld. Tommy Thompson, de katholieke minister van gezondheidszorg, is bijvoorbeeld een groot voorstander.

Ook in het Congres zijn de Republikeinen verdeeld. De leiding van de fractie in het Huis van Afgevaardigden zet Bush onder druk om geen centimeter af te wijken van zijn standpunt. ,,Het is niet pro-life om een doodsmachinerie te steunen, zelfs niet als die de intentie heeft om een remedie tegen ziekten te vinden'', schreef zij vorige week aan de president.

Daarmee wijkt ze af van de opvatting van een aantal conservatieve Republikeinen, die doorgaans fel tegen abortus zijn, maar menen dat het stamcelonderzoek daarmee niet in strijd is. Sterker nog, iemand als senator Orrin Hatch -een conservatieve mormoonse lekenpredikant- stelt dat steun voor het onderzoek juist duidt op eerbied voor het leven en helemaal past in de normen en waarden waar de Republikeinen voor staan. Hatch en zijn geestverwanten hameren erop dat de (ingevroren) embryo's, waarop het onderzoek wordt verricht, geen foetussen zijn en dat ze anders te zijner tijd zullen worden vernietigd.

Er is een gerede kans dat het Witte Huis een compromis uitdoktert. Eén mogelijkheid is dat de steun wordt beperkt tot experimenten met stamcellen die zijn gewonnen bij volwassenen. Een andere oplossing is bijvoorbeeld dat er wel steun komt voor al bestaand onderzoek, maar dat de beurs dichtblijft voor nieuwe experimenten. De tegenstanders volgen de besluitvorming met argusogen en houden de druk op de ketel. Volgende week zullen ze de Congresleden een tweeling van negen maanden laten zien, die ooit als bevroren embryo's zijn geadopteerd. Om, aldus anti-abortusadviseur Samuel Casey, de boodschap uit te dragen dat ieder bevroren embryo uiteindelijk een bevroren wees is.