Studeren op je eigen

,Dit moet een community college worden, waar de hele gemeenschap terecht kan'', zegt directeur Coen Free van het Koning Willem I College (12000 studenten, 700 docenten) in Den Bosch. Als een burgemeester leidt hij rond over de campus: de voormalige kazerne Willem I. Zijn college kreeg onlangs de Leon van Gelderprijs voor de meest onderwijsvernieuwende instelling.

Van buiten lijken de gebouwen in de regen nog even somber als in het militaire tijdperk. Binnen straalt de droom van iedere directeur in het basis- en voortgezet onderwijs: open lokalen, strak ingericht met modern meubilair, halve wandjes, met overal, echt overal computers. De dag loopt ten einde; hier en daar zit een leerling.

Die computers staan niet alleen voor het 'gebruik van nieuwe technologieën', een van de genoemde verdiensten in het juryrapport. Informatie- en communicatietechnologie (ict) is een van de nieuwe werkvormen die een essentiële rol spelen in het soort onderwijs op het college. Het Leids Didactisch Model, ontworpen door professor Monique Boekaerts, is leidraad in dit 'zelfgestuurd leren', met weinig klassikale les en veel zelfstudie: 'geregisseerde zelfstudie', noemt Boekaerts dat.

Ha! Studiehuis! zal men denken. Inderdaad, zo'n lokaal met louter computers en geen schoolbord doet sterk denken aan de tweede fase in het voortgezet onderwijs. Het grote verschil is dat hier leerlingen op eigen initiatief onderdelen van hun programma kunnen oefenen, met de voortdurende aanwezigheid van een coordinator. Free: ,,We merkten het eerst niet zo op, maar we hebben inmiddels een andere generatie leerlingen gekregen. Ze denken anders over school. De werkwijze van docenten sloot niet meer aan op hun denk- en leefwereld. De oude manier van lesgeven paste niet meer; de huidige generatie leerlingen leert op een heel andere wijze dan de vorige.''

Een duik in de vakliteratuur leverde het Leidse model op als hedendaags antwoord. Er kwam een 'interactief leersysteem', waarbij leerlingen geslecteerd worden op leerstijl. In ieder groepje op elke afdeling zijn die verschillende stijlen vertegenwoordigd, zodat ze een hecht team kunnen vormen. Het onderwijs is omgebogen naar wat de student, of deelnemer in roc-jargon, voor ogen heeft als hij of zij kiest voor een opleiding. De praktijk wordt de school binnengehaald: de ING-bank heeft er een heus kantoor nagebouwd. En zo is er ook een apotheek, een kapsalon, en een kinderdagverblijf. Het college reageert op vragen uit de samenleving: er bleek behoefte aan functies op het 'raakvlak van ict en creativiteit', en nu is er de opleiding Design, art and technology, kortweg Dat.

Dat-student Marlous (19) praat desondanks Nederlands. Tot op het bot gespannen zit ze achter het beeldscherm. Morgen moet een video-edit-project af zijn. Marlous maakt het logboek. ,,Alles gaat mis. De server valt telkens uit, het wordt niks.'' Ze geniet. ,,Het bevalt me hier wel. Je kan leuke dingen maken in 3d, en ik krijg er nog fotografie bij. Straks moet ik kiezen tussen fotografie of video. Ik weet het echt nog niet hoor.''

Er zijn meer onderwijskundige nieuwigheden. zo is het mogelijk om van de kunstopleiding op mbo-niveau over te stappen naar een kunstacademie op hbo-peil. ,,Daar zijn we tot nu toe de enigen mee in in Nederland'', zegt Free. Hij laat het barokke schouwburgje zien waar de groten in de kleinkunst regelmatig langskomen. Vlakbij is het restaurant. Koks en obers in opleiding bereiden zich er voor op de kerst, twee derdejaars horeca hebben de regie. Dit is geen simulatie meer, dit is echt.

In het talencentrum leest een slechtziende jongen zijn teksten in grote letters op het scherm. De Talenacademie, een aparte afdeling van Koning Willem I, is vaker in de prijzen gevallen. ,,De eindtermen voor het talenonderwijs in het mbo stellen niets voor'', zegt Free. ,,Terwijl er geschreeuwd wordt om taalvaardige professionals.'' Op de Talenacademie komen docenten voor alle beoefende talen op het roc. Leerlingen kunnen hun verplichte taal 'verdiepen', aldus Free, of naast het eigenlijke programma een andere taal ophalen. ,,Ze kunnen ook Turks of Arabisch doen, voor thuis.'' Samira (16) eerstejaars met hoofddoekje, wordt doktersassistente. Zij oefent haar Arabisch. ,,Ik ben zelf Berbers, maar mijn familie woont in Tanger en daar praten ze vooral Arabisch. Bovendien is het handig voor mijn beroep, om straks de patiënten te kunnen begrijpen.'' En ja, het is best prettig werken, zo'n cursusje tussendoor.

Het concept van de 'zelfsturende leerling' is een succes, zegt Free. ,,Eerst kregen alle leerlingen een basismodule informatica. Dat werd klassikaal gegeven, gedurende een half jaar. Terwijl die jongelui vaak al veel handiger zijn met de computer dan hun docent. Vorig jaar zijn we begonnen dat alleen nog via het open leercentrum te geven, waar ze zelf hun lessen plannen. Na vier weken kwamen ze zelf vragen of ze een toets mochten maken. Binnen vier maanden hadden ze allemaal een toets gedaan.'' Op het open leercentrum staan instructeurs, onderwijsassistenten en tutoren de 'zelfstudent' bij. Tegenover al die nadruk op de individuele koers door de opleiding staat een andere gedachte van Free: de school zou voor ieder een tweede milieu moeten betekenen. ,,Door het teleleren hoeven ze over een paar jaar misschien niet eens meer hier te komen, dan kunnen ze thuis studeren. Maar dit kan de plek zijn waar de vrienden zijn, waar ze hun sociale vaardigheden kunnen opdoen, en hun gevoel voor normen en waarden opvijzelen. Dat zou op den duur wel eens het enige bestaansrecht van een school kunnen zijn.'' Dit ideaal sluit nauw aan bij zijn idee van een community college, een school waar iedereen uit de buurt of regio terecht kan.

Vooralsnog wordt het open leercentrum op dit late uur alleen nog bevolkt door Oussama, Mohammed en nog een Mohammed. Oussama (17), eerstejaars opleiding voor commercieel medewerker marketing en communicatie, klikt snel een licht pornografisch tekeningetje weg. Hij voelt zich niet helemaal thuis op het college. ,,Het is anders dan de middelbare school. Daar kende je iedereen.'' ,,Dit is niet echt een school, meer een warenhuis'', zegt een van de Mohammeds. ,,Ik vind het te groot hier. Je bent een nummer, de leraar onthoudt je naam niet eens. Je wordt te veel op je eigen gelaten.'' Kennelijk hebben sommige leerlingen geen behoefte aan de zelfgestuurde leerweg. Het maakt niet uit of je afwezig bent, ze merken het niet eens, zegt de andere Mohammed. ,,Ze gaan ervan uit dat je zelfstandig bent en zelfstandig kunt werken, maar als je ziet hoeveel er stoppen ga je wel twijfelen.''