'Verkoop van netwerken is gevaarlijk'

De liberalisering van de energievoorziening heeft ook in Nederland grote gevaren in zich. Een situatie zoals nu in Californië, waar de toevoer van stroom stokt is extreem, maar gezien de voornemens van de overheid ook in Nederland niet ondenkbaar. Over drie weken stemt de Tweede Kamer over de verkoop van de distributienetten, de stroomkabels onder de grond tot in de huizen en bedrijven. Een onverstandig en niet goed doordacht voornemen.

Dat waarschuwende geluid laten econoom en juriste A. Huygen en energie-econoom R. Aalbers horen in reactie op de situatie in Californië. Hoewel ze op deelgebieden van mening verschillen, zien ze beiden grote gevaren in het overheidsvoornemen tot de verkoop van het energienetwerk. Huygen: ,,Stel je voor dat een bedrijf om wat voor reden dan ook plotseling de knop omdraait. Het enige dat de overheid kan doen is een boete opleggen.''

Zowel Aalbers als Huygen zijn voorstander van privatisering in de energiesector. Over de verzelfstandiging van de productie van energie bestaat geen discussie. Heel anders denken ze echter over de verkoop van de netwerken. Aalbers wijst op de gevaren van ,,asymmetrische informatievoorziening'', oftewel het feit dat de toezichthouder zal moeten varen op de gegevens die de bedrijven zelf aanleveren. ,,Vergelijk het maar met het probleem van nu: hoe monitor ik de Nederlandse Spoorwegen.''

Huygen wijst op het gebrek aan mogelijkheden dat de overheid over zichzelf heeft afgeroepen om in te grijpen wanneer het misgaat. De juriste valt vooral over het voornemen om het netwerk in Nederland te gaan verkopen. Veel meer voelt ze voor de keuze van bijvoorbeeld Frankrijk en Duitsland om de netwerken te gaan 'verhuren' in de vorm van enkele decennia durende concessies. ,,Stel je voor dat een dochter van een van de Californische stroombedrijven hier een regionaal netwerk heeft gekocht. Wanneer er dan geïnvesteerd moet worden in de stroomdraden, is er geen geld. En de overheid kan niets doen. Als de energietoevoer mocht gaan stokken, kan ze alleen boetes uitdelen. En dat aan een bedrijf dat totaal geen geld meer heeft.''

Volgens Huygen heeft de overheid zich wel de mogelijkheid toegedicht om netwerken bij problemen te onteigenen. ,,Maar over de procedure en de voorwaarden daartoe is niets in de wet opgenomen.'' Op het moment dat het lampje uitgaat, moet er eerst een juridisch gevecht geleverd worden voordat het weer aan kan.

Aalbers ziet totaal niets in de privatisering van de netwerken, ook niet in de vorm van concessies. ,,Dat moet je als overheid zelf in de hand houden, net als de aanleg van wegen. Er zitten gevaren aan privatisering die je bij zo'n elementaire voorziening niet wilt lopen.'' Volgens Aalbers blijft het gissen, maar zijn er vele probleemscenario's denkbaar. Ook wanneer het netwerk wordt verhuurd. ,,Wat als het bedrijf met een concessie voor dertig jaar het na 25 jaar niet meer ziet zitten? Dan wordt er dus vijf jaar lang niet geïnvesteerd in zo'n net.''