ASM Lithography: mooie winst met morrende werknemers

Van onze redactie economie AMSTERDAM - Een fraaie winstsprong. Zorgen om de ontwikkelingen in Korea. Een verzoek om hulp aan het ministerie van economische zaken. En personeel dat mort over de eclatante bonussen die 45 managers hebben opgestreken. ASM Lithography, dat op de Amsterdamse effectenbeurs vorig jaar het best presterende fonds was, beleeft roerige tijden.

Met een omzetstijging van 35 procent en een netto-winstgroei van 51 procent (naar 329 miljoen gulden) beleefde ASM-L, producent van wafersteppers (machines waarmee chips worden gemaakt) een uiterst voorspoedig 1997. Volgens de concerntop is het fraaie resultaat vooral het gevolg van de introductie van nieuwe, betere en duurdere machines. Omdat de vraag naar chips blijft stijgen, verwacht ASM-L ook de komende jaren veel heil en zegen. Het bedrijf wil de jaarlijkse productie opvoeren van 300 naar 400 of 450 chipmachines. ASM-L is op het gebied van wafersteppers na Nikon nummer twee op de wereld, en nam die tweede plek over van Canon.

Ondanks die fraaie resultaten en vooruitzichten liet de Amsterdamse effectenbeurs het Veldhovense concern gisteren vallen. Het aandeel zakte van 147,90 naar 139,50 gulden, een verlies van 5,9 procent. Dat kwam vooral omdat de beurs vreest dat ASM-L in Azië averij oploopt: het bedrijf is sterk afhankelijk van Azië en doet op grote schaal zaken in Korea: 20 procent van de orderportefeuille komt uit dat land, dat wordt geteisterd door een flinke crisis.

Topman Maris probeerde de angst voor mogelijk onheil gisteren te bezweren. Zelfs als de Koreaanse orders vervallen, zal ASM-L toch flink groeien, betoogde hij. Bovendien valt de schade tot nu toe erg mee. Zowel Samsung als Hyundai wilden opdrachten schrappen, maar bleken de bestelde wafersteppers uiteindelijk elders in hun concerns toch te kunnen gebruiken.

Dat ASM-L zelf zorgen heeft over Korea, blijkt uit het feit dat het met het ministerie van economische zaken heeft gepraat over steun. Het concern dacht aan tijdelijke hulp in de vorm van kredietverzekeringen, waarbij de Staat opdraait voor de risico's. Het ministerie staat echter alleen borg als sprake is van politieke risico's, en heeft ASM-L doorverwezen naar de banken en de Nederlandse Credietverzekeringsmaatschappij.

Onder vuur

Ook op een ander vlak heeft ASM-L problemen. De ondernemingsraad heeft de optieregeling van het bedrijf onder vuur genomen. Vorig jaar hebben 45 managers opties, die zij in 1995 kregen, verzilverd. Terstond was Veldhoven en omgeving 45 miljonairs rijker, want de betrokken managers streken gezamenlijk 440 miljoen gulden op. Zelfs voor Eindhovense begrippen - Philips en dochter Polygram plegen hun managers ook ruime bonussen te verschaffen - was dat een zeer riant bedrag. Per persoon toucheerden de managers bedragen tussen de drie miljoen en vijftig miljoen gulden.

De bonussen vallen totaal verkeerd bij de rest van het personeel. De ondernemingsraad noemt de optieregeling buiten proporties. Volgens voorzitter A. Renders komt de rest van het personeel er bekaaid van af met een winstuitkering van maximaal 6 procent, uit te keren in contanten dan wel in opties. “We hebben de raad van bestuur meerdere keren gevraagd die pot van 440 miljoen ook open te stellen voor de rest van het personeel, maar lopen telkens tegen een muur op.”

De raad van bestuur vindt de kritiek onterecht. Maris gaf toe dat er sprake is van spanningen. “Maar er zijn altijd mensen die net zoveel willen hebben als een ander heeft”, pareerde hij de kritiek. Volgens hem is de onderneming verplicht managers via optieplannen extra aan zich te binden. “Wil je internationaal meedoen, dan moet je wel.”

Bovendien is niet ASM-L maar voormalig eigenaar Philips verantwoordelijk voor de regeling, meent Maris. Philips wilde het bedrijf in 1993 verkopen. Die missie kon alleen slagen als de belangrijkste managers zich voor langere tijd aan het bedrijf zouden binden. Daarom schonk het moederconcern de 45 belangrijkste medewerkers in 1993 in totaal 5 procent van de uitstaande aandelen. De verkoop mislukte. Vervolgens besloot het elektronicaconcern in 1995 ASM-L naar de beurs te brengen. Dat de opties zoveel in waarde zijn gestegen, heeft niemand voorzien. Maris: “In 1992 waren we nog ten dode opgeschreven. Dat het nu zo'n succes is geworden, had destijds niemand durven dromen.”