Bedrijvenpoli's niet massaal toestaan

Het op grote schaal toestaan dat werknemers in zogenaamde bedrijvenpoli's eerder geholpen worden dan anderen is gevaarlijk, waarschuwt Martien Bouwmans, beleidsmedewerker van de FNV voor gezondheidszorg. Minister Borst opereert verstandig: een verbod op nieuwe bedrijvenpoli's, terwijl onderwijl de reeds bestaande bedrijvenpoli's min of meer oogluikend worden gedoogd. Heft zij het verbod op, dan raakt de geest volledig uit de fles. De auteur is beleidsmedewerker gezondheidszorg van de FNV.

Op de korte termijn bekeken is hun redenering niet onjuist. Maar dat is alleen het geval, zolang de bedrijvenpoli's gering in omvang en aantal zijn. De crux bij de hele discussie over het verder toestaan van bedrijvenpoli's is dat een ontwikkeling op gang gebracht wordt wanneer bedrijvenpoli's massaal en over de hele linie ingevoerd mogen worden.

Bedrijvenpoli's zijn een uiting van meer marktwerking in de gezondheidszorg. Wanneer marktwerking meer mogelijkheden krijgt, moeten we er wel rekening mee houden dat de markt uiteindelijk ook in zijn volle omvang gaat werken.

Alle werkgevers worden op dit moment geconfronteerd met de kosten van het ziekteverzuim. Op de duur zullen ze ook allemaal naar vermindering van die kosten gaan zoeken. Voor een werkgever is iedere dag wachten voor zijn zieke werknemer in de gezondheidszorg er een te veel. Wanneer de kosten van lang ziekteverzuim hoger zijn dan de kosten van inkoop van versnelde behandelingen, is er bij de werkgevers belangstelling afspraken te maken voor voorrangsbehandeling.

Zolang van overheidswege het aanbod van specialisten en ziekenhuisbedden krap wordt gehouden, zullen er wachttijden bestaan. Dat is niet erg; een korte, maatschappelijk aanvaardbare wachttijd voorkomt overproductie en houdt de druk op de ketel. Meer aanbod in de gezondheidszorg schept nu eenmaal zijn eigen vraag.

Er is op dit moment inderdaad sprake van een zekere onbenutte capaciteit in de vorm van leegstaande operatiekamers 's avonds en in het weekend in de ziekenhuizen. Maar wanneer het gehele bedrijfsleven door ziekenhuizen en zorgverzekeraars op een presenteerblaadje de mogelijkheid geboden wordt om 'onbenutte' capaciteit te kopen (bedrijvenpoli's), is er binnen de kortste keren geen sprake meer van onbenutte capaciteit, maar worden de grenzen van de reguliere capaciteit overschreden.

Ook de kwaliteit van de reguliere zorg komt dan langzaamaan in het geding. Nog afgezien van het benodigde personeel is er een fysiek einde aan avond- en weekenduren. Wordt die grens bereikt en overschreden, dan is het afgelopen met het voordeel voor de niet-werkende. De vraag van de werkgever naar snelle hulp blijft in volle omvang bestaan.

Lucratiever

Hoe kunnen ziekenhuizen, als bedrijvenpoli's als principe worden toegestaan, er nog van weerhouden worden meer energie te steken in het opzetten, uitbreiden en onderhouden van bedrijvenpoli's wanneer zij het daarmee gemoeide geld zelf mogen behouden? Kan van hen verwacht worden dat zij het extra verdiende geld aanwenden om de reguliere zorg te versterken en zo de noodzaak voor bedrijvenpoli's en hun eigen extra inkomsten te ondermijnen? Wordt het voor het ziekenhuis eerder niet lucratiever de reguliere wachtlijsten (kunstmatig) enigszins op te voeren? Dat levert immers meer bedrijvenpoli-werk!

Marktwerking is bij de medisch specialisten al sinds jaar en dag ingeburgerd; zij werken op stukloon, per verrichting. Gevolg daarvan is dat heel wat meer geproduceerd wordt dan uit medisch oogpunt wellicht strikt noodzakelijk is. Méér produceren op zaterdag en zondag is voor hen dan ook lucratief; sterker nog, de kosten-baten-analyse van de werkgever kan gemakkelijk tot hogere prijzen voor de specialist leiden. De capaciteit, het aanbod van medische specialisten, is mede door de overheid beperkt. Hoe kan de specialist van wie wij altijd begrepen dat hij al een 80-urige werkweek had, eigenlijk ook nog op zaterdag en zondag op de been blijven, zonder schade voor de doordeweekse praktijkvoering?

Gedragscode

In het voorjaar is door alle betrokkenen - werkgevers, werknemers, ziekenhuizen, zorgverzekeraars, patiënten, hulpverleners - geprobeerd een soort gedragscode op te stellen waarbinnen bedrijvenpoli's zouden kunnen functioneren. Voor de vakbeweging was toen de inzet dat een enkele bedrijvenpoli, bij uitzondering en tijdelijk, zou kunnen worden toegestaan. Toegestaan onder de hypotheek dat alle betrokkenen actief zouden gaan werken aan het wegwerken van de doordeweekse wachtlijst, die juist de prikkel tot het oprichten van bedrijvenpoli's vormde. Blijven bedrijvenpoli's tijdelijke uitzonderingen, dan blijft ook het voordeel voor de niet-werkenden, zoals ook door de economen in ESB aangegeven.

Maar juist deze tijdelijkheid, de uitzondering en de verplichting om tegelijkertijd iets aan de reguliere wachtlijst te doen, waren voor de werkgevers, ziekenhuizen en zorgverzekeraars onacceptabel. Een gedragscode met een dergelijke interpretatie is dan ook niet totstandgekomen.

Marktwerking in de gezondheidszorg leidt ertoe, dat het aanbod de (koopkrachtige) vraag gaat opzoeken. In een omgeving van relatieve schaarste (wachttijden) zit de koopkracht in dit geval bij de werkgevers, die een simpele rekensom maken. Ook zorgverzekeraars zullen in een concurrerende omgeving op zoek gaan naar goede risico's; het doorgaans gezondere en koopkrachtige werknemersbestand is een graag geziene gast. Om dergelijke verzekerdenbestanden aan te trekken en te behouden wil de verzekeraar graag iets extra's doen. Specialisten en ziekenhuizen krijgen mogelijkheden hun inkomsten te vergroten. Zo komt de spiraal van de marktwerking op gang en raakt de geest volledig uit de fles.

Minister Borst is dan wel geen econoom, zij heeft de principes van de marktwerking in ieder geval goed begrepen. Ze weet precies wie er zo hun materiële belangen hebben bedrijvenpoli's tot ontwikkeling te brengen, en wie daar uiteindelijk de dupe van worden. Een verbod op verdere ontwikkeling en onderwijl, tijdelijk (?), gedogen van de reeds bestaande bedrijvenpoli's is een uiterst verstandige handelwijze.