MISHANDELING

Jantien Dirkxs (30) is als kind mishandeld door haar vader. Jarenlang is Dirkxs bang geweest dat zij op haar beurt ook haar eigen kinderen zou slaan en schoppen. Ze kent immers de psychologische theorie dat slachtoffers later vaak dader worden. Maar juist op de momenten dat Dirkxs bijna door het lint gaat, denkt ze aan haar vader. “Dat is mijn rem.”

Als jonge moeder zomaar lekker bezig zijn met haar eigen peuter was er niet bij. “Als ik bijvoorbeeld met Tiemo zat te kleuren of een spelletje deed, kreeg ik het te kwaad. Want vroeger thuis deden wij nooit wat samen. Ik sta er van de te kijken dat ik nu juist op de leuke momenten met mijn kinderen, moet denken aan de mishandeling van vroeger.”

Dirkxs heeft jaren getobd met haatgevoelens jegens haar ouders. Sinds vorige maand weten veel meer mensen in haar omgeving wat er al die tijd in haar omging. Toen is de tv-documentaire uitgezonden waarin Dirkxs heel openhartig over de kindermishandeling in haar jeugd vertelt. Zij is één van de vijf volwassenen die met producent Alexander van der Meer terug gaan naar het ouderlijk huis waar het allemaal gebeurde.

Wat opviel in de driedelige serie 'De kant van het kind' is dat Dirkxs op alle momenten een bedrukte, sombere uitstraling heeft die van haar gezicht is af te lezen. Waar er bij anderen nog wel eens een lachje af kan als ze het hebben over het positieve dat ze in hun volwassen leven toch ook hebben meegemaakt, blijft Dirkxs strak voor zich uit kijken. Tijdens gesprekken met de interviewer, maar ook tijdens een uitstapje naar Artis met de kinderen of op weg naar zwemles.

“Die zwemlessen waren iedere keer weer moeilijk voor me. Waarom breng je je kind naar zwemles? Omdat je niet wilt dat er ongelukken gebeuren. Omdat je niet wilt dat het waterangst krijgt. Mijn ouders hebben ons vroeger nooit naar zwemles of welke andere sport dan ook gebracht. Van je angst afkomen? Ik weet nog hoe mijn vader ons op het strand mee de zee in trok. Gewoon direct die golven in. Want hoe banger we waren, hoe mooier hij het vond. Bij iedere zwemles kwamen die herinneringen weer boven. Ik heb vreselijk moeten huilen toen Tiemo afzwom. Ook uit een gevoel van trots: hij heeft het tenminste gered.”

Het meewerken aan de documentaire heeft Dirkxs goed gedaan. De opnames vonden in de herfst van het vorige jaar plaats toen ze net uit een diep gat (ze had een zelfmoordpoging gedaan) begon te kruipen. In diezelfde periode begon ze ook met gesprekstherapie bij het Fiom.

“Ik heb de afgelopen maanden veel bereikt voor mezelf. Ik heb jarenlang vaak gedacht: nu ga ìk ze schoppen, slaan en vernederen. Maar daar heb je uiteindelijk alleen jezelf mee. Van een kennis heb ik geleerd de haat opzij te zetten. Ze zei tegen me: 'Je moet maar denken, zíí zijn ziek.' Een dag voor de uitzending van de tv-serie heb ik mijn vader gebeld. Toen had ik voor het eerst het gevoel dat ìk de macht had, niet hij. Met die documentaire heb ik wat terug gedaan. Nu weet iedereen het. Krijg nu zelf maar een rotleven, zeg ik tegen mijn vader.”

Dirkxs wil graag op de foto. Met de kinderen, Tiemo (nu 10) en Twinnie (6). “Je hebt gelijk, in de serie ben ik erg somber. Ik kijk steeds heel nors. Dat zeiden klasgenootjes op school vroeger ook al. Ik heb gemerkt dat de buitenwereld na uitzending van 'De kant van het kind' nu meer begrip kan opbrengen voor mijn nors kijken. En voor het feit dat ik er moeite mee heb contacten te leggen met anderen. Maar het gaat nu veel beter met me. Dat straalt van me af, zeggen sommigen. Nou, iedereen mag weten dat het goed met me gaat. Al gaat de herinnering natuurlijk nooit weg. Maar ik kan nu bijvoorbeeld al veel meer genieten van de leuke dingen die ik met de kinderen doe.”

Al wil ze het niet, Dirkxs' verleden beïnvloedt ook de kinderen. Ze kent de theorieën van de deskundigen die zeggen dat slachtoffers van kindermishandeling vaak ook dader worden, later. Dat lijkt in de tv-serie ook het geval te zijn geweest bij haar vader. Een zus van Dirkxs vertelt over het gezin waar vader Dirkxs uit kwam.

Opa en oma hadden vier kinderen. Oma overleed toen vader Dirkxs twaalf jaar was. Alle kinderen werden ondergebracht bij familieleden. Alleen voor de twaalfjarige was nergens plaats. 'Moederziel alleen' moest hij naar een kindertehuis. Naderhand heeft hij in verschillende pleeggezinnen gewoond.

Nooit hebben de kinderen Dirkxs een idee gehad waarom hun vader zo wreed met hen omging. Het leek of de zus van Jantien Dirkxs, nu ze van familieleden wist hoe de jeugd van haar vader was geweest, enig begrip voor hem kon opbrengen.

“Walgelijk”, zegt Jantien Dirkxs zelf. “Ik heb er geen enkel begrip voor. We weten ook niet eens of hij zelf is mishandeld. Wat we nu weten is eigenlijk alleen maar giswerk van ons en familieleden. Hij heeft zelf nooit iets verteld. En al heeft ie een rotjeugd meegemaakt... Het kan toch niet zo zijn dat omdat ik zelf klappen heb gehad, mijn kinderen nu ook geslagen mogen worden?”

“Ja, ik geef ook weleens een tik. Net als iedere ouder. Om aan te geven: nu is het genoeg, naar je kamer. Er is een tijd geweest dat ik dacht: nu gaat het fout. Als je kinderen het bloed onder je nagels vandaan halen. Dan kon ik wel eens de neiging hebben door het lint te gaan. Maar dan moest ik aan mijn vader denken. Dat hield me juist tegen. Dat is mijn rem. Misschien is het omdat ik weet wat het is, dat ik het mijn kinderen nooit aan zal doen. Ik pak liever een vaas en gooi die stuk. Of ik bel een vriendin en gooi alles eruit. Of ik regel een oppas en ga even het huis uit, naar de sauna ofzo.”

Lichamelijk hebben Tiemo en Twinnie wel niets te vrezen, maar geestelijk hebben ze toch wat te lijden gehad. “Je verleden beïnvloedt gewoon wat je nu aan je kinderen geeft. Ik mag hun leven niet schaden, maar het gebeurt wel. Het zijn vooral mijn stemmingen waar ze onder hebben moeten lijden. Als je je rot en verdrietig voelt, van binnen pijn hebt, kun je van anderen niet zoveel hebben. Ze zijn de dupe van mijn gedrag. Als ik boos word terwijl er niets aan de hand is. Als ik ongeduldig ben omdat ikzelf in de put zit. Als ik ga schreeuwen omdat ik me niet kan beheersen. Als ik er niet voor ze kan zijn omdat ik teveel bezig ben met mijn eigen problemen.

“Toch ben ik niet bang dat mijn buien blijvende schade aanrichten. Omdat ik daarna altijd met ze praat. Zeg dat ik spijt heb. Uitleg waarom ik onredelijk was.”

“Tiemo, met zijn tien jaar, heeft daar begrip voor. En dat doet me ook weer zo'n pijn. Een kind hoeft daar helemaal geen begrip voor te hebben. Het verdient onredelijkheid gewoon niet.”

Maar even later zegt Dirkxs: “Had mijn vader maar één keer sorry gezegd. Of íets gezegd over het waarom van zijn gedrag. Dan zou ik misschien íetsje begrip voor hem hebben kunnen opbrengen.”

Een andere theorie uit de psychologie: slachtoffers van kindermishandeling houden die slachtofferrol in hun verdere leven.

De vader van Tiemo en Twinnie heeft Jantien Dirkxs acht jaar lang mishandeld. Ook in andere relaties ging het nodige mis. “Ik heb het me jaren afgevraagd. Zou het zo zijn dat ik mishandeling en misbruik aantrek? Ik weet nog steeds het antwoord niet, maar ik weet nu zeker dat ik het nooit meer zal toelaten.”

Jantien Dirkxs, Tiemo en Twinnie zijn gefingeerde namen, de werkelijke namen zijn bij de redactie bekend.