De tegendraadse boodschap van bisschop Milingo

Zondag 10 september, 10.00u in de Pauluskerk te Den Haag aan de Mgr. Nolenslaan nog een mis met mgr. Milingo.

Duivels uitdrijven en gebedsgenezen, het lijkt ìn dezer dagen. Want behalve Emmanuel Milingo, die deze week Nederland bezoekt op uitnodiging van de charismatische gebedsgemeenschap Water-ringen, stroomden duizenden tot gisteren naar de Amsterdamse Jaap Eden-Hal voor de 'Toronto-blessing'. Bezoekers lachen er hysterisch, dansen woest, slaan wartaal uit en vallen bij bosjes in katzwijm.

Nu heeft Milingo op dit terrein ook een grote reputatie, maar de heilige mis waarin hij deze week in Wateringen voorging, was daarmee vergeleken tam. Een voor driekwart gevulde kerk met gelovigen van vooral middelbare leeftijd. Veel uitgestoken handen, enthousiast meezingen, een koor, twee gitaren, een dwarsfluit: een rustige, warme sfeer.

En toen Milingo na afloop van de mis de handen oplegde, bleef iedereen keurig op de been. Het koor zette steeds een nieuw lied in. Maar een ware explosie van de heilige geest kwam ogenschijnlijk niet. Dat spectaculaire genezingen uitbleven, deerde een lid van de gebedsgroep niet: “Je zult nog merken hoe lang zijn kracht doorwerkt.” En een ander: “Dit is een gemeente waar alles rustig en ordelijk verloopt, aan dat gekronkel over de vloer hebben we niets.”

Hoe anders moet het er aan toe zijn gegaan toen Milingo nog aartsbisschop was van Lusaka, de hoofdstad van Zambia. Daar trok hij volle stadions en kreeg de bijnaam de 'wonderbisschop'. Anders dan zijn collega-bisschoppen nam hij de wereld van Afrikaanse geesten serieus. De mensen leden er immers daadwerkelijk onder. De kerk moest dat niet afdoen als heidens en de mensen naar traditionele tovenaars laten trekken.

Maar niet iedereen was zo enthousiast als het kerkvolk. De politieke leiders werden boos, omdat hij de corruptie en de armoede aanklaagde, de overige bisschoppen jaloers en Rome achterdochtig. In 1982 dwong het Vaticaan hem om ontslag te nemen en haalde hem naar Italië. Daar werd hij onderworpen aan medische en psychische onderzoeken, die hij echter met glans doorstond. Hij bleek gezond van lijf en leden, zijn bovenkamer rijk en ordentelijk gemeubileerd.

Hij zit nu alweer dertien jaar in Rome, waar hij de functie van speciaal gedelegeerde van de pauselijke commissie voor zielzorg onder migranten, vluchtelingen en toeristen heeft gekregen. “Die jaren hebben me veel gekost”, zegt hij in een gesprek voor de mis. “Ik heb hier altijd tegen de stroom op moeten roeien. Mijn bestemming lag in Afrika, ik ben niet in de wieg gelegd om zendeling te worden.”

Maar dat is toch wat hij feitelijk werd. Hij liet Europa kennismaken met zijn bevrijdingsmissen en spoorde aan om de bijzondere werking van de heilige geest niet langer te veronachtzamen. Zijn geestelijk tehuis in Europa werd de charismatische beweging, die de mystiek, de eigen spiritualiteit en oude liturgische vormen benadrukt.

“Toen ik met mijn werk in Europa begon, riep men: 'Je wilt ons terug naar de middeleeuwen voeren'. Vooral kerkleiders waren erg kritisch. Die zeiden: 'Wij hebben ruime ervaring met sekten en dit klinkt allemaal wel erg verdacht'.” Dat hij toch vaak vrijaf kreeg voor zijn missen, schrijft hij toe aan de persoonlijke bescherming van de paus: “Zonder de Heilige Vader zou ik niets hebben kunnen doen. Hij ontving me met open armen en maakte geen verwijten.”

Heel voorzichtig neemt de waardering voor zijn werk toe, zo meent hij. “De wonderen komen terug. Ook de Heilige Geest wordt weer geaccepteerd. Dat blijft toch de ziel van de kerk. Zei Jezus niet: 'De Heilige Geest zal jullie de hele waarheid leren'?” In Italië volgt een lekeninstituut de ideeën van de aartsbisschop. Zijn eigen uitgeverij zou op volle toeren draaien. “Maar binnen de kerkstructuren hangt alles nog steeds af van personen. De ene bisschop werkt mee, een ander wil weer niets van ons weten.”

Geen ziel

De westerse samenleving zoals mgr. Milingo die heeft leren kennen, is er één zonder ziel. Zij heeft het kwaad weggemoffeld en kent geen moraal. “Het slechte bestaat hier niet langer. Iedereen maakt zelf uit wat goed en kwaad is. Moordenaars komen vrij omdat ze niet toerekenigsvatbaar waren. De overheid staat bovendien toe dat het gezin wordt kapotgemaakt. Ze werkt mee aan scheidingen en accepteert homoseksualiteit .”

De afrekening zal niet lang meer op zich laten wachten. Gods woede heeft zijn kookpunt bijna bereikt, zo betoogde hij fel in zijn Wateringse preek. “Het is alleen nog de vraag of hij de aarde zal verwoesten met water of met vuur.” Hij ziet er naar uit. “Niet omdat ik de mens wil zien lijden van de mens, maar ik wil het goede zien zegevieren.”Wie op tijd tot inkeer komt, wordt mogelijk gespaard.

De Europeanen kunnen zeker wat van de jonge kerk in Afrika leren, stelt Milingo. Maar dan vooral om terug te keren naar de oude vormen. “In Afrika heeft men nog de angstige eerbied voor de Heilige Maagd en de rozenkrans.” Maar de komst van meer Afrikaanse missionarissen, juicht hij niet toe. “Dat kan alleen als de lokale kerken meewerken. De Afrikanen zouden alleen mogen opwekken wat in versukkeling is geraakt.”

Terugkijkend is Milingo toch blij met zijn ballingschap. “Ik was in Zambia een bekrompen man geworden. Daar had ik nooit met blanken te maken. Ik zag hen alleen als buren, die zich steeds zo superieur gedroegen. Nu heb ik hen echt leren kennen - nog steeds gedragen velen zich superieur - maar ik heb gezien dat de Bijbel echt universeel werkt. Bovendien hebben de jaren me gehoorzaam gemaakt.”

Hij mist Afrika nog altijd. “Maar ik besef dat ik als ik gebleven was, allang dood zou zijn geweest. Ik was zo gedreven en had zoveel vijanden. Over tien jaar - ik ben dan 75 en met emiritaat - kan ik terug. Dan ben ik een oude leeuw zonder tanden. Dan ga ik doen, wat ik ook als jongen deed: koeien hoeden.