Een fladderende bloementuin

De waterspreeuw leeft aan stromend water, waarin hij duikend waterinsecten vangt. Houtgravure van Whymper naar een tekening van Wolf uit 'British birds in their haunts' door dominee C.A. Johns, 1879.

Lang niet alle bloemen die in tuinen worden gekweekt, zijn aantrekkelijk voor insecten. Veel bloemen hebben geen of weinig nectar of hun kleuren spreken insecten niet aan. Een insect ziet bloemkleuren nu eenmaal anders dan wij.

Wie niet alleen kleurige bloemen in zijn tuin wil, maar ook af en aan vliegende en fladderende dieren, kan daar zelf veel aan doen. En ik kan verzekeren dat de beloning groot is: in je eigen tuin kun je echte belevenissen hebben, leuke ontdekkingen doen.

Plant op een vochtige plek eens een wilg van een soort die bloeit voordat het blad verschijnt. Dat kan zodra de vorst uit de grond is, maar wacht er niet te lang mee, want wilgen bloeien al in maart en april. De geel bloeiende mannelijke bomen trekken de meeste vlinders, hommels, bijen en vliegen, maar die komen ook wel op de zilvergroene vrouwelijke katjes.

Judaspenning bloeit in april en mei en wordt vooral bezocht door witjes. Ook aardhommels en de snelle sachembijen zijn vaste gasten. De snuitvlieg, een aardige zweefvlieg met een spitse vogelsnavel waarin een lange tong verborgen zit, is ook nogal eens op judaspenningbloemen te zien.

Dezelfde insecten komen op de lila pinksterbloem, die tevens de voedselplant is van de rupsen van de oranjetip. Mochten er pinksterbloemen in het gazon groeien, wees er dan blij mee en roei ze niet uit.

HELE ZOMER Insectentrekkers waar je de hele zomer plezier van hebt, zijn aubriëtia en ageratum. Gewone tuinplantjes, te koop in elk tuincentrum. Beide hebben paarse bloemen en er komen vooral vlinders op bezoek. Dat is nog meer het geval met de tuinheliotroop uit Peru en Chili, die het uitbundigst bloeit in juni en juli. De sterke vanillegeur trekt drommen insecten aan.

De rode spoorbloem bloeit van mei tot juli. Pijlstaartvlinders halen met hun lange tong de nectar uit de spoor, zoals ook uit de smalle bazuinen van de wilde kamperfoelie. De damastbloem geurt sterk tegen de avond en trekt dan ook vooral nachtvlinders.

Een goede vlindertrekker is de flox. De roze variëteiten lokken meer insecten aan dan de andere kleuren. De vaak in tuinen geplante roze vorm van het duizendblad uit de wegberm, dat tot in de herfst bloeit, is vooral in trek bij zweefvliegen, boktorren en wilde bijen.

De zoete honinggeur van bloeiende liguster in juni en juli ruik je al op een afstand. Op de witte bloemtrossen komen met name grote koolwitjes, kleine vossen, dagpauwogen en atalanta's af, al zie je ook vaak hommels en zweefvliegen. In juli begint de onvolprezen vlinderstruik buddleja, iets later gevolgd door het roze koninginnekruid, waarop alle dagvlinders van de buurt afkomen. Er bestaat een donkerrode gekweekte vorm van het wilde koninginnekruid, die hoger wordt en even geliefd bij insecten is.

BLAUWE BLOEMEN Mistig blauw blijkt een favoriete kleur van witjes, die soms bij tientallen om de bloemen van kattekruid, knautia, scabiosa, kogeldistel, kranssalie en lavendel zwermen. Verder zijn akker- en aardhommels vaak van de partij. Op de kranssalie zie je ook vaak dagpauwogen, distelvlinders, dikkopjes, blauwtjes en de snelle, overdag vliegende gamma-uilen, eigenlijk nachtvlinders.

De wilde kaardenbol, die op een distel lijkt, is in de eerste plaats een hommelplant. Voor hommels mogen we ook wel wat doen, want die hebben het in ons aangeharkte landschap moeilijk genoeg. Putters, kneuen en groenlingen pluizen graag de uitgebloeide kaardenbollen uit.

De akkerdistel is de beste insectenplant die we in ons land kennen, beter nog dan de buddleja, al zie je er wat minder vlinders en meer zweefvliegen, bijen, hommels en kevers op. Maar het is aan een echte tuinliefhebber wat veel gevraagd om distels in zijn tuin te tolereren. Speerdistel en wegdistel zijn mooier dan de akkerdistel, bovendien eenjarig, kunnen dus geen plaag worden. Een alternatief is het mooie knoopkruid. Het roodpaarse knoopkruid en de dito gekleurde kattenstaart trekken toch verschillende vlindersoorten: knoopkruid argusvlinder, kleine vos en een enkel witje, kattenstaart vooral witjes, citroenvlinders, dagpauwogen en distelvlinders. Het knoopkruid wordt ook druk bezocht door hommels en zweefvliegen.

ALTERNATIEF Een ander alternatief voor de akkerdistel als insectentrekker is de wilde marjolein. Dertien soorten vlinders, elf soorten zweefvliegen en zeven soorten hommels telde ik op een zomermiddag op de roze lipbloemen. De marjolein staat graag in de zon op een zandig plekje, net als slangekruid en zandblauwtje.

Overbekende vlinderplanten van de nazomer zijn de roze hemelsleutel (tuinsedum) en de herfstaster. Met flox, rood koninginnekruid, kattekruid, scabiosa, kogeldistel, lavendel, knoopkruid en kattenstaart zijn het vaste planten, die je in bijna elk tuincentrum kunt kopen. Daar zijn nu met potkluit ook wilgen, liguster en buddleja te koop.

Speerdistels zijn te kweken uit zaad dat je in de wegberm verzamelt. Dat gaat minder met de wegdistel, die zeldzaam is. Daarvan kun je net als voor de andere een- en tweejarigen zaad bestellen in een kwekerij.

ZAAD TE KOOP De KNNV Delft verkoopt zaden van zestig soorten wilde planten, die op klei, zand, veen en kalkgrond en in een gewone voedselrijke tuin kunnen groeien. De zaden zijn gewonnen door KNNV-leden in hun eigen tuin. De zaden kosten een gulden per zakje (exclusief verzendkosten). Er is een lijst van te krijgen door een gefrankeerde envelop met je eigen adres te zenden aan de KNNV afd. Delft, p/a Wezelstraat 38, 2623 CK Delft.

Het natuur- en milieucentrum De Hoornbloem van de KNNV Hoorn/West-Friesland verkoopt voor anderhalve gulden per zakje zaad van meer dan tweehonderd wilde plantensoorten. De zadenlijst vermeldt bij elke soort wat de hoogte en de bloeitijd is en waar je die het best kunt uitzaaien. Voor 3 gulden op giro 3692553 van De Hoornbloem te Zwaag kom je in het bezit van die lijst. De Hoornbloem heeft ook mengsels te koop voor schaduw-, vlinder- en vogeltuinen en in bepaalde kleuren (wit, blauw-paars en oranje-geel) voor 3,50 gulden per zakje.

En zijn er nog wensen die de vrijwilligersorganisaties niet kunnen inwilligen, dan is er altijd nog de wilde plantenkwekerij De Cruydt-Hoeck, Postbus 1414, 9701 BK Groningen, met een heel erg uitgebreide zadenlijst.

Natuur deze week

Ik zag al twee kokmeeuwen met een chocoladebruine kop. Die donkere tint is te danken aan het wegslijten van de witte laag die de kopveren bedekt. Dat gebeurt bij alle volwassen kokmeeuwen in de loop van de nawinter, maar het mag niet gezien worden als een echt lenteteken, al is die bruine kop het kenmerk van het zomerkleed. - Vorige week klonk hoog uit een groepje iepen de nasale, drenzerige zang met wat gekwetter er tussendoor van de groenlingen, een geluid dat je doorgaans niet voor half maart te horen krijgt. - Zodra de zon schijnt, koeren houtduiven en Turkse tortels en laten de koolmezen hun drieslag horen. Dan krijgen ook de huismussen het voorjaar in de kop. Luid kibbelend verdringen de mannetjes zich om een enkel vrouwtje. Erg serieus is de werving nog niet. - Wie heeft de eerste merel al uit volle borst horen zingen? - Elke winter verblijven waterspreeuwen uit Noord-Europa in ons land. Ze zoeken stromend water op, dat ook bij strenge vorst open blijft. Ze duiken helemaal onder bij het vergaren van hun voedsel, iets bijzonders voor een zangvogel. Een bekende plek waar ze vaak de hele winter te zien zijn, is het duingebied van de Amsterdamse Waterleiding bij Vogelenzang, waar water door smalle goten stroomt. - In de sloten is onder het wegsmeltende ijs het sterrenkroos heldergroen. Sterrenkroos is een waterplant met langwerpige bladeren. - De dooi was nauwelijks ingevallen of er verschenen alweer verse paddestoelen: nat glimmende donkergele fluweelpootjes op de voet van dode bomen en op vermolmende stronken. - Het wachten is op de eerste geelgroene, in de wind bungelende katjes van de hazelaar. Die komt door de vorst veel later in bloei dan in vorige jaren, toen sommige struiken al bloeiden voor de jaarwisseling.