Schaken met z'n drieën is 'leuk voor kinderen'

De vaak eerbiedwaardig genoemde Britse krant The Times bracht het als wereldprimeur: een schaakspel voor drie. Maar de oudejaarskrant van Trouw met het overgenomen bericht was amper bezorgd of de telefoon ging en een verontwaardigde fax gleed binnen: niks primeur, zo'n spel bestaat al vele jaren. En ook de door ons geraadpleegde kenners halen hun schouders op: er zijn talloze varianten op het schaakspel, alleen is niemand er nog in geslaagd er een succes van te maken.

The Times presenteerde maandag op de voorpagina het bord: drie vijfhoeken met 96 (in plaats van de gebruikelijke 64) zwarte en witte velden; elke speler speelt met de vertrouwde zestien zwarte, witte of rode stukken en volgt nagenoeg dezelfde spelregels. De bedenker is de Brit Khia Rasmussin die het spel jaren geleden had uitgedokterd, toen hij vijf weken met twee lotgenoten zat ingesneeuwd in Schotland met niet veel meer dan een schaakbord ter afleiding - zo'n tot de verbeelding sprekende anekdote hoort er natuurlijk bij.

Het heeft hem jaren en zo'n 120 000 gulden gekost om een prototype van het spel te ontwikkelen en er een fabrikant voor te interesseren, maar nu is het grote moment aangebroken om de wereld ermee te veroveren, aldus The Times. De schaakmedewerker van die krant tekende er nog wel bij aan dat ooit, in 1711, een vergelijkbaar spel was gemaakt.

1711? 1977, zult u bedoelen aldus de prompte fax van de heer Holthuis, schaakleraar te Ruurlo, aan onze redactie. Rasmussin had zich de moeite en het geld kunnen besparen als hij, voordat hij zich in Schotland had laten insneeuwen, zich even tot de firma Van der Laken in Bleiswijk had gewend. Ze hadden hem graag een driedelig bord 'Trio-Chess' verkocht, ontworpen door de heer Thomas.

Het lijkt overigens verdacht veel op het bord van Rasmussin met als opmerkelijkste verschil dat in het midden een driehoek is uitgespaard waar de spelers langs moeten schaken. Misschien kan de heer Thomas nog aan een claim denken, maar de firma in Bleiswijk is inmiddels failliet: Trio-Chess was geen succes. Schaakleraar Holthuis heeft er nog wel een in huis: “Ik gebruik het wel eens in mijn lessen. Het is wel leuk voor de kinderen.” Daarmee is de toon van de reacties wel gezet.

Marjan Diederen van de winkel Het Paard voor schaak- en go-spelen heeft ook wel eens met z'n drieën geschaakt. “Misschien is dit een nieuwe variant, maar er wordt al eeuwen aan het schaakspel gesleuteld, zonder opmerkelijk succes.” De winkel heeft de klanten nooit erg voor afwijkingen kunnen interesseren. “We hebben ooit ontzettend ons best gedaan voor het driedimensionale schaken. Er zat een week lang iemand in de etalage om het te demonstreren, maar niemand kocht het.” Ze heeft een theorie: “In andere landen verkopen varianten beter. Ik denk dat vooral Nederlanders wat rechter in de leer zijn: schaken is een denksport. Als je het met z'n drieën speelt is het meer een gezelschapspel. Alle theorie van het openingsspel is dan bijvoorbeeld van nul en generlei waarde. Dat kan natuurlijk wel verfrissend zijn, omdat schaken in mijn ogen nog wel eens wat saai wordt door al die ver doorgevoerde schematische openingen.”

Marjan Diederen zal er op de volgende spelletjesbeurs er wel naar uitkijken, maar ze verwacht er voor haar winkel weinig van. “Hier nemen ze het schaken zeer serieus. Als spelers al iets anders willen dan kiezen ze voor het Chinese of het Koreaanse schaken, maar dan wel de officiële varianten.”

In de collectie van het schaakmuseum Max Eeuwe Centrum in Amsterdam zijn enkele borden voor meer dan twee spelers. Er moet zelfs nog ergens een schaakspel liggen waar je met z'n achten op kunt spelen. Daar is wel een extra stuk aan toegevoegd: de kardinaal. Medewerker Tom Sibling is dan ook niet erg onder de indruk van het bericht in The Times. “Het probleem van drie-schaak is dat als een partij als eerste aanvalt, er meteen twee in de tegenaanval gaan. Je kunt dus maar beter defensief spelen, maar dat is weer zo saai.” De kracht van het schaken is juist dat het een tweekamp is. Het is zo al spannend en moeilijk genoeg. En wie wat met z'n drieën wil heeft keuze genoeg uit alle mogelijke andere bordspelen.

Het lijkt slecht nieuws voor de heer Rasmussin.