's Werelds langst regerende partij jubileert in crisisstemming

De Mexicaanse Institutionele Revolutionaire Partij (PRI) viert vandaag feest. 's Werelds langst regerende bestaat 70 jaar. Maar volgens veel partijleden en onafhankelijke deskundigen kan de kurk beter op de fles blijven. ,,De PRI beleeft haar grootste crisis uit de geschiedenis'', meent de Mexicaanse politicoloog José Antonio Crespo, auteur van het vorig jaar verschenen boek 'Heeft de PRI toekomst?'.

Crespo zegt dat de partij, die 70 jaar lang onafgebroken de president leverde, geleidelijk aan zelfmoord pleegt. De jarige verliest op grote schaal - en in recordtempo - stemmen en leden. De pogingen de autoritaire partij te hervormen tot een echte democratische politieke groepering gaan zo moeizaam en de PRI is intern zo verdeeld, dat de kans op schisma's groot is.

Een goed voorbeeld is de kwestie van het aanwijzen van een kandidaat voor de presidentsverkiezingen die volgend jaar worden gehouden. Decennialang wees de president persoonlijk zijn opvolger aan.

Ernesto Zedillo heeft dat tot nu toe nagelaten, en beloofde de dedazo (vingerwijzing) af te schaffen. Iets meer dan een jaar voor de verkiezingen heeft de PRI nog steeds geen officiële kandidaat.

Vastomlijnde en transparante procedures voor de verkiezing van een kandidaat bestaan niet. Er is grote onenigheid over de vraag of de partij voorverkiezingen, naar Amerikaans model, moet houden. Al vijf PRI-kopstukken hebben het ontstane machtsvacuüm gebruikt door zich tot kandidaat uit te roepen. Ze voeren hun persoonlijke presidentscampagne, tot voor kort een ondenkbare ontwikkeling.

Crespo: ,,De partij kon voorgaande crises oplossen met de macht van de sterkste. Nu moeten leiding en leden rekening gaan houden met de verschillende meningen binnen de club. Veel partijleden kunnen of willen dat niet. Zij denken dat democratie het einde van de partij betekent.''

De PRI, met aan het hoofd een oppermachtige president voor de periode van zes jaar, verklaarde bij de oprichting in 1929 de verworvenheden van de Mexicaanse revolutie heilig. Met een autoritair eenpartijstelsel werd decennialang voor politieke stabiliteit gezorgd.

De PRI ketende de gehele maatschappij: als taxichauffeur, schoenpoetser of krantenverkoper kreeg je alleen een werkvergunning als je op de PRI stemde en kwam opdraven bij verkiezingsbijeenkomsten. Elke vorm van oppositie kon zo met 'patriottische fraude' bijtijds worden uitgeschakeld.

Het systeem kenmerkte zich de afgelopen tijd door toenemende inefficiëntie, grootschalige corruptie, overmatige bureaucratie, en politieke schandalen en moorden.

,,De PRI is niet langer een factor van stabiliteit', zegt Crespo. ,,Ten koste van alles proberen de macht te behouden, brengt slechts instabiliteit voort.''

In 1989 begon met de verkiezing van de eerste oppositie-gouverneur het electorale verval. Tien jaar later zijn tien van de 32 gouverneurszetels in handen van de oppositie, en is de PRI de absolute meerderheid in het parlement kwijtgeraakt.

De kwaliteitskrant Reforma concludeerde deze week dat elke minuut drie mensen hun geloof verliezen in de partij.

Heeft de PRI nog toekomst? Crespo: ,,Alleen als zij zich hervormt, en snel haar eenheid hervindt.''