Sylvie Guillem: 'Wat ik doe, doe ik alleen.'

AMSTERDAM - Vanavond opent Sylvie Guillem het Holland Dance Festival met een exclusief programma waarin zij haar 'classical instinct' zal demonstreren. Dat belooft vuurwerk, want de Franse danseres kan zichzelf in tweeën splitsen en roert graag met haar hoog gewelfde voeten in het kruitvat van de dans.

Twaalf jaar heeft het Nederlandse danspubliek op haar moeten wachten, want in 1986 trad de toen 19-jarige balletdanseres hier voor het laatst op. In die twaalf jaar werd zij een fenomeen, niet alleen vanwege haar onwaarschijnlijke elasticiteit, maar vooral door haar eigenzinnige interpretaties. Guillem (34) is niet een vrouw die zich tegen haar zin door een choreograaf laat gebruiken. Onder de choreografen die zich naar haar fysieke talenten wensten te richten, waren beroemdheden als Forsythe, Béjart, Ek. Robert Wilson noemde haar de beste ballerina aller tijden.

De Française stelde dus ook zelf haar programma samen, waarin ze freelancer Michael Schumacher, American Ballet Theatre-danser Brian Reeder en haar collega bij het Royal Ballet Peter Abegglen om assistentie vroeg. Verrassend is vooral haar opening, namelijk de solo 'Sommerlichen Tanz' van Mary Wigman uit 1928. Is er een groter contrast denkbaar dan tussen de natuur tartende lichaamskunst van Guillem en de plastische natuurlijkheid waarnaar Wigman streefde? Guillem zelf zegt daarover dat zij zich vooral door Wigmans architectonische visie op ruimte-gewicht-tijd aangesproken voelt. Minder verbazingwekkend is haar keuze voor 'Steptext', een kwartet van Forsythe dat zij “gevaarlijk dicht tegen het onmogelijke” noemt. Een duet dat Forsythe's assistente Dana Caspersen twee jaar geleden op haar en ex-Forsythe-danser Michael Schumacher creëerde moet de verbindende schakel vormen. Genadeloos als zij is gedoogt Guillem geen pauze; ook tijdens de filmopnames van Françoise Ha Van tussen de drie balletten zal ze op het toneel blijven, om zichzelf op het scherm te ontmoeten.

Guillem maakt heel duidelijk zij niemands lijfeigene is. Haar dansverhaal gaat vooral over het neerhalen van een scherm dat door de machinaties van de balletinstituten tussen haar 'classic instinct' en het publiek wordt neergelaten.

Geboren in het elfde arrondissement van Parijs kreeg het dochtertje van een lerares turnen al als peuter met prestatiezucht en concurrentiedrang te maken. Hoewel ze werd voorgedragen voor het Franse turn-team van de Olympische Spelen schakelde ze op haar elfde over op de artistieke variant: klassiek ballet. Al na vier jaar trad ze toe tot het Ballet van de Parijse Opéra, waar ze in razend tempo en vele prijzen winnend tot de hoogste rangorden doordrong. Zo won ze op haar achttiende de gouden medaille in het Varna Concours, dat in de balletwereld nog altijd als het allerzwaarste geldt. Al voor haar twintigste was Guillem door Rudolf Nureyev, toen directeur van het Parijse Operaballet tot 'étoile' benoemd en had zij dus ook haar aanbidders en fervente tegenstanders onder pers, publiek en collega's. Allen zagen in haar een contactgestoorde extremiste, met een bijkans onmenselijke energie. In lenigheid kan Guillem iets wat niemand anders kan. Zo te zien mist ze in haar bekken enige kogellagers, waardoor ze met haar benen een hoek van 190 graden kan maken. Haar lichaam lijkt volledig aan haar wil ondergeschikt.

Die wil is koel, zakelijk en helder. “Wat ik doe, doe ik alleen” en “Zolang je op het podium staat ben je vrij; nergens anders is dat zo” zijn twee van haar markante uitspraken. In 1988 kwam ze met de Parijse Opéra in botsing, omdat ze meer geld en een grotere actieradius eiste. Ook na haar overstap naar het Royal Ballet in Londen verkoos zij de rol van 'Einzelganger' op eenzame hoogte. Guillem heeft ondertussen ontdekt wat een op haar geschreven karakterrol betekent. Vooral haar Sissi-vertolking (choreografie Béjart) van een vrouw die zich de Oostenrijkse anorexia-keizerin waant, werd berucht. Ze zou daarmee alle verwijten over haar stuntgedrag gepareerd hebben. Filmregistraties daarvan wekten bij mij een andere indruk. Guillems bijdrage aan haar kunst ligt in haar waanzinnige provocatie van het reële lichaam en niet in een aangrijpende vertolking van een waanzinnige geestestoestand. Wellicht laat zij vanavond en morgenavond in het Haagse Lucent-theater anders zien.