Doel en middelen

Met fors geweld hebben Russische troepen het dorp Permovaiskaja bestormd, op de grens tussen de Russische republieken Dagestan en Tsjetsjenië, in een poging de tientallen gijzelaars te bevrijden uit het Tsjetsjeense commando dat hen een week geleden gevangen nam. Hoe verwarrend de berichten over aantallen slachtoffers ook zijn, het valt niet aan te nemen dat zo'n massale en gewelddadige operatie kan worden uitgevoerd zonder dat er slachtoffers vallen, ook aan de kant van de onschuldige gijzelaars.

En dat brengt ons meteen op de vraag over de afweging van de middelen die de Russische overheid heeft ingezet en het doel dat daarmee bereikt moest worden. Natuurlijk: een overheid heeft de plicht en de taak haar burgers te beschermen tegen terreur - en in dit geval was er wel degelijk sprake van uitoefening van terreur door het Tsjetsjeense commando. Maar bij zoveel geweld is het risico dat veel van de gijzelaars om het leven komen wel uiterst groot. Waarbij nog komt dat het Tsjetsjeeense commando vrijwel al zijn eisen had laten vallen en nog slechts een goed heenkomen zocht in Tsjetsjenië.

Vrijwel zeker zijn de komende presidentsverkiezingen in Rusland en de uitslagen van de net gehouden parlementsverkiezingen niet vreemd aan de mate van geweld waarmee de actie tegen het Tsjetsjeense commando gepaard is gegaan. Bij die laatste verkiezingen haalden fervente nationalisten en communisten goede resultaten en dat heeft de roep in Moskou om een harde opstelling tegen alles en iedereen die wil tornen aan het Russische Rijk alleen maar versterkt. Toegeven aan het Tsjetsjeense onafhankelijkheidsstreven in zijn algemeenheid en aan de eisen van deze Tsjetsjeense terroristen in het bijzonder, zou Jeltsin op heftige kritiek uit deze hoek zijn komen te staan en zou als 'zwakte' zijn uitgelegd èn uitgespeeld in de komende presidentiële verkiezingscampagne.

De gijzeling heeft opnieuw aangegeven hoe moeilijk het is, wanneer bewegingen en volken binnen een bepaald staatsverband onafhankelijkheid eisen en bereid zijn die eis desnoods met geweld te ondersteunen. Afgezien van de koloniale context heeft de internationale gemeenschap in het algemeen vastgehouden aan de nationale eenheid, territoriale integriteit en soevereiniteit van nationale staten. Ook al omdat die internationale gemeenschap, vertegenwoordigd door de Verenigde Naties, niets voelt voor een wereld die ontaardt in een anarchie van vele elkaar bestrijdende naties en volken.

Formeel en volkenrechtelijk had en heeft Jeltsin het gelijk aan zijn kant als hij de eenheid van de Russische Federatie wenst te handhaven. Maar daarbij moet er wel sprake zijn van een evenwicht tussen doel en middelen om dat te bereiken. Dat evenwicht is bij de jongste actie ver te zoeken.