Crisis verwart zelfs waarzeggers

JAKARTA - “Ik word gek van de geruchten. Niemand weet wat er gaat gebeuren”, zegt de 32-jarige Evie Kasoem, eigenares van de gelijknamige optiekketen in Jakarta en Yogjakarta. “Er wordt alleen nog maar gepraat over dollars en Soeharto.” Zelfs de waarzeggers geven geen uitsluitsel.

Voor Evie Kasoem leken de bomen een paar maanden geleden nog tot in de hemel te groeien. Ze ondernam ontspannende tripjes naar de Verenigde Staten, Singapore en Europa, kocht kleding van dure westerse modeontwerpers en at dagelijks in de prestigieuze Mercantile-club op de bovenste etage van het World Trade Center. Kasoem had zelfs forse uitbreidingsplannen, maar de jonge zakenvrouw heeft die nu uitgesteld.

Voor het eerst in haar ondernemersbestaan maakt ze een crisis mee en ze heeft geen idee hoe daarmee om te gaan, erkent ze volmondig. “Ik kan niet eens meer een lening afsluiten”, zegt ze. “Onmogelijk met een rente van 40 procent. En van mijn winstmarge is vrijwel niets over.” De handel is al twee maanden uiterst mager, zegt Evie, en ze heeft ook de nodige problemen om de salarissen van haar vijftig werknemers te betalen. “De eerste prioriteit van veel mensen is op dit moment toch eten, en niet een bril kopen. Ik heb al een aantal werknemers ontslagen.”

De import van westerse brillen voor haar winkels heeft ze inmiddels gestaakt. Dat kan, omdat ze samen met haar familie ook nog een fabriek in Tangerang bezit, waar brillen worden geproduceerd. “Maar ook daarvoor moet je chemicaliën importeren en dus dollars kopen. Het wordt belachelijk duur.

Mijn vrienden gaan allemaal naar waarzeggers. Die doen goede zaken met hun adviezen en toekomstvoorspellingen. Maar daar heb je niks aan. De een zegt dat het wel goed komt en de ander verwacht rampspoed. Je wordt er alleen maar nerveuzer van. Sommigen denken dat straks de jaren '60 terugkomen, met grote rellen. Ik was toen te klein om dat te begrijpen, maar nu ben ik er bang voor.''