Diogenes legt geen link met actualiteit

Diogenes, zondag van 21.37-22.33 uur, Ned. 3.

Zij vergeleek de sfeer in het land met die uit de jaren dertig. Toen was ook een voorman van de Arbeidersbeweging, Chaim Arlosoroff, doelwit geweest van ongebreidelde aanvallen. Ook toen was deze leider van de socialistische zionisten uitgemaakt voor landverrader, omdat hij voorstander was van een compromis met de Palestijnen.

En ook toen was de grande finale een aanslag geweest: Chaim Arlosoroff werd vermoord tijdens een wandeling met zijn vrouw op het strand van Tel Aviv. Het jaar: 1933. Aan die gebeurtenis wijdt VPRO's buitenlandrubriek Diogenes zondagavond een special.

Voor de wat jongere Israëliërs is Arlosoroff weinig meer dan de naam van de grote straat die Tel Aviv doorkruist van oost naar west, van het treinstation tot het strand - bijna tot dezelfde plek waar hij werd vermoord.

Oudere Israëliërs kunnen bij het horen van de naam Arlosoroff nog geheel buiten zichzelf raken. De oude wonden zijn verre van geheeld. De beschuldigingen over en weer tussen links en rechts in Israël klinken alsof het om een uiterst actuele zaak gaat. Links weet zeker dat rechts de moord op Arlosoroff op zijn geweten heeft. Rechts weet zeker dat links hen toen tot zondebok wilde maken om daar politieke munt uit te slaan.

Niet alleen Lea Rabin verwees afgelopen november na de moord op haar man naar de moord op Arlosoroff. Oók rechts trok de historische parallel en zei dat de Arbeiderspartij, net als toen, rechts weer de mond wilde snoeren met valse beschuldigingen. Tot de dag van vandaag houden de voormannen van rechts, onder wie oud-premier Jitschak Sjamir, vol dat zij niets te maken hadden met de moord op Arlosoroff. Die was door Arabieren gepleegd.

Chaim Arlosoroff was een van de belangrijkste voormannen van de zionistische beweging in Palestina. Mogelijk was hij - als hij in leven was gebleven - dè grote leider geworden. Arlosoroff was ook een van de weinigen die al in een vroeg stadium onderkende dat het zaak was tegemoet te komen aan het nationale bewustzijn van de Palestijnen.

Dat bracht hem in directe confrontatie met de rechtse revisionisen die streefden naar een Groot Israël, een joodse staat waarin geen plaats was voor een Palestijnse identiteit. Net als Jitschak Rabin werd ook Arlosoroff indertijd voor landverrader uitgemaakt.

Met behulp van (te veel) interviews met betrokkenen en historici wordt in Diogenes de moord gereconstrueerd, worden de ideologische tegenstellingen van toen opgerakeld. De makers laten zich daarbij te zeer leiden door de historische gebeurtenissen en discussie. Het maakt de film bij tijd en wijle nogal langdradig, terwijl de kijker zelf maar de band met de actualiteit moet leggen.

Hoe grillig de zionistische geschiedenis is, blijkt op het eind uit het verhaal van de weduwe van Stavsky, een van de vermeende daders van de moord of Arlosoroff. Het gerechtshof bevond hem en zijn compagnon schuldig. Maar het hooggerechtshof sprak de twee vrij bij gebrek aan ondersteunend bewijs. Vijftien jaar later, zo vertelt zijn weduwe, bevond dezelfde Stavsky zich op een boot die wapens vervoerde naar Palestina voor de rechtse ondergrondse. De heersende zionistische Arbeiderspartij, die haar gezag wilde vestigen en geen 'rechtse militie' duldde, gaf opdracht de boot te beschieten. Stavsky werd in zijn been geraakt, viel in het water en kwam om.

De commandant van de eenheid die het vuur had geopend was Jitschak Rabin.