'Europa weigert sancties in BSE-zaak'

Van onze correspondent STRAATSBURG - “Het parlement brengt nalatigheid aan het licht van de Britse regering en de Europese Commissie. Maar het weigert sancties te eisen. Ik leg me daar niet bij neer. Ik wil de slachtoffers van de BSE-crisis niet het bos insturen.”

Dat zegt de immer strijdbare Waalse socialist José Happart. Happart maakte deel uit van de onderzoekscommissie van het Europees parlement die de afgelopen maanden naging welke fouten zijn gemaakt in de gekke-koeiencrisis, die het vorig jaar in volle omvang losbarstte. De conclusies van de onderzoekscommissie zijn niet mals. De Britse regering en de Europese Commissie wordt verweten de risico's voor de volksgezondheid lange tijd onder de mat te hebben geveegd. Maar aan die conclusies wordt geen gevolg gegeven, aldus Happart.

Het verslag, dat volgende maand door het Europees parlement in Straatsburg wordt besproken, concludeert dat een motie van wantrouwen geen zin heeft omdat alleen de hele Commissie naar huis gestuurd kan worden, niet individuele commissarissen. De fouten werden grotendeels begaan onder de vorige Commissie en omdat de Commissie te weinig bevoegdheden heeft inzake volksgezondheid en derhalve ook maar gedeeltelijk verantwoordelijk is voor de misstappen.

Happart veegt de vloer aan met die conclusies: “De huidige Commissie is de opvolger van de vorige; zij geniet niet alleen van de vruchten maar heeft ook de rekening te aanvaarden van het verleden. Bovendien gaat ook de huidige Commissie niet vrijuit. Zij heeft geweigerd bepaalde documenten vrij te geven. En zij is verantwoordelijk voor het opheffen van het exportverbod op Britse gelatine, daarbij verscheidene wetenschappelijk adviezen negerend.”

De crisis begon toen de Britse regering in maart vorig jaar moest toegeven dat de gekke-koeienziekte of BSE de oorzaak kon zijn van de ziekte van Creutzfeldt-Jakob, een dodelijke hersenaandoening die bij een aantal opvallend jonge Britten werd geconstateerd. De EU kondigde een exportverbod af voor Britse runderproducten, dat grotendeels nog van kracht is, maar kon niet voorkomen dat de Europese rundvleesmarkt een zware dreun kreeg; mesters zagen de rundvleesprijzen kelderen.

Aanwijzingen dat BSE van runderen kon worden overgedragen op andere soorten - inclusief de mens - waren er al jaren, maar werden door de Britse regering tot maart 1996 steeds als speculatie van de hand gewezen. Frankrijk, maar vooral Duitsland, drongen sinds 1990 met weinig succes aan op maatregelen tegen de exporten van vlees en veevoer vanuit Groot-Brittannië waar de gekke-koeienziekte verreweg het meest verbreid was. Het staat vast dat ook binnen de Europese Commissie al in een vroeg stadium werd gevreesd voor risico's voor de volksgezondheid. Ambtenaren die daarop wezen werd echter het zwijgen opgelegd. De Commissie liet het belang van de rundermarkten voorgaan op de volksgezondheid, concludeert de onderzoekscommissie van het Europees parlement. Vooral oud-landbouwcommissaris Ray MacSharry, afkomstig uit rundvleesexporterend Ierland, krijgt ervan langs. MacSharry zou in een briefje zijn directeur-generaal in 1990 hebben bevolen ieder beraad over BSE te staken.

De belangrijkste schuldige blijft de Britse regering, zegt de onderzoekscommissie. Londen zou niet alleen de risico's voor de volksgezondheid genegeerd hebben, maar ook maatregelen om de gekke-koeienziekte uit te bannen halfslachtig hebben uitgevoerd. Bovendien zouden de Britten EU-inspecteurs hebben verboden om bij controles van de Britse slachthuizen op BSE te letten.

Volgens de onderzoekscommissie zijn de problemen in Londen allerminst over, want ook de afspraken die sinds het uitbreken van de crisis met de Europese partners werden gemaakt, worden niet of maar ten dele uitgevoerd.

De voorzitter van de onderzoekscommissie, de Duitse christendemocraat R. Böge, en de rapporteur, de Spaanse socialist M. Medina Ortega, benadrukken dat het er niet om gaat koppen te laten rollen. Beter zou het zijn te zorgen dat de EU duidelijke, en controleerbare, bevoegdheden krijgt inzake volksgezondheid.

Happart neemt hiermee geen vrede: “De gekke-koeiencrisis heeft slachtoffers gemaakt. Het zijn niet alleen de mensen die aan Creutzfeldt-Jakob zijn overleden, maar ook de boeren in Europa. De slachtoffers en hun familieleden hebben recht op een schadevergoeding. De Britse regering moet zich voor de rechter verantwoorden. En het parlement moet de Europese Commissie naar huis sturen.”

Happart zegt eenderde van de onderzoekscommissie aan zijn zij te hebben. Dat is te weinig. De zaak zal met de bekende Straatsburgse sisser aflopen. Maar, de gekke-koeiencrisis is allerminst voorbij. De komende maanden zullen de Britten aandringen op een geleidelijke opheffing van het exportverbod op hun vlees. Nederland mag als EU-voorzitter pogen de zaak tussen de talrijke klippen door te loodsen.