Eigen schuld of misleid

Het is niet het verhaal van de droom die eindigde in een nachtmerrie. Maar vooral het verhaal over de vraag wie aanzette tot dromen en wie de daaruit ontstane schade moet vergoeden. De inzet van het geschil: eigen schuld of slachtoffer van misleiding.

Tegen betaling van 5990 gulden kon Carmen de Boer (haar naam is gefingeerd) 'junior partner' worden in het bedrijf Titan. Twee aangebrachte 'junior partners' later zou zij toetreden tot de rang van 'senior partner'. En daarna zou zij haar zegetocht kunnen vervolgen via functies als marketing manager, assistent marketing director, marketing director en regional director. De eerste promotie, na inlevering van twee nieuwe namen van junior partners, leverde 2300 gulden op. De senior partner die een junior binnenhaalt, mag van het inleggeld al 2950 gulden van Titan houden. Drie slachtoffers later en de aanvankelijke investering was, op 200 gulden na, terugverdiend. Daarna zou het grote verdienen beginnen. Voor Carmen de Boer is het nooit zo ver gekomen. Toen 60 000 deelnemers de piramide van Titan hadden gevuld, viel Titan om en was er geen junior meer te vinden. Tijd voor Carmen de Boer om de wonden te likken. Het strafrecht toonde zich machteloos, een celstraf als genoegdoening zat er dus niet in. Dan maar lid worden van de Vereniging tegen Piramidespelen en met ongeveer 500 medeslachtoffers trachten de schade via de burgerrechter te verhalen. De top van Titan gaf natuurlijk niet thuis, 24 managers werden wel gevonden én gedagvaard. Namens de vereniging eiste advocaat J. de Jong van Lier bijna 49 miljoen gulden terug van de 24 managers. De groep van 24, leden van het tweede echelon van Titan, hoefde niet zo diep in de buidel te tasten. De rechter veroordeelde de managers tot terugbetaling van in totaal 2,8 miljoen gulden. Per persoon kwam dat neer op 20 000 tot 200 000 gulden.

Op grond waarvan gaf de rechter de slachtoffers gelijk? De Colportagewet biedt kopers bescherming tegen verkooppraktijken waarbij kopers onder psychologische druk, door misleiding of door overrompeling worden aangezet tot een aankoop of het tekenen van een contract. De toetreding tot Titan door junior partners geschiedde geheel op hun eigen initiatief, verweerden de 24 managers zich. Eigen schuld dus. Nee, zei de rechter, in het Titan-systeem ligt het initiatief niet bij de toetreder, maar bij degene die zieltjes wint. Voor toekenning van een schadeclaim is dat echter niet voldoende. Er moet dan ook nog eens sprake zijn van misleiding. Oftewel de manager moest over kennis beschikken, of behoorde die kennis te hebben, die hij vervolgens bewust verborgen hield voor de aspirant-deelnemer. Die kennis staat in de memorie van toelichting van de gewijzigde Wet op de Kansspelen: bij een piramidespel staat bij voorbaat vast dat 80 tot 90 procent van de 'spelers' verlies lijden. De slachtoffers hadden die mededeling nooit gehoord van hun managers en dus waren zij misleid. En het aftroggelen van geld betekende zo een onrechtmatige daad en daar hoort schadevergoeding bij. Met het vonnis in de hand is het innen van de 2,7 miljoen gulden begonnen. Twee ton is tot op heden binnengekomen. De les van Titan leert dat de burgerrechter uitkomst biedt voor slachtoffers van piramidespelen, maar dat totale schadeloosstelling niet verwacht mag worden.