Crossover met Schubert

Niet alleen rond de heer Schubert is er dit jaar iets te vieren. Ook de heer Johannes Brahms valt de eer van een eeuwfeest te beurt, al is de aanleiding een droevige: zijn overlijden op 3 april 1897.

Daar hoeven we nu niet meer om te treuren. Om beide eeuwfeesten zijn bijzondere concerten geweven. Het Concertgebouworkest slaat een mooie slag door met Nikolaus Harnoncourt op 31 januari (Schuberts verjaardag) te spelen in Wenen. In de gouden zaal van de Musikverein. Daar klinken de ouverture tot de opera 'Die Zauberharfe', beter bekend van het hergebruik voor het theaterstuk 'Rosamunde', en de zogeheten 'Onvoltooide', de symfonie in b klein.

De musicologen dubben er nog steeds over of die 'onvoltooidheid' wel eens de voltooide vorm zou kunnen zijn. Mozart zorgt voor het scharnier met de symfonie KV 550. (Het handschrift zat in de nalatenschap van Brahms, die de partituur in 1865 had gekregen van een gravin). Die Mozart is een reverence naar Salzburg waar het gezelschap een dag eerder concerteert. De opwarmer tot dit muzikale staatsiebezoek wordt gehouden op 29 januari in het Amsterdams Concertgebouw.

De radio-luisteraars moeten tot 22 februari (14 uur) wachten.'s Lands eerste orkest zit dus op dè dag in het buitenland, maar het zal die avond niet stil zijn in het Concertgebouw. Verrassend is namelijk de programmering van het derde concert uit de serie 'Het romantisch vioolconcert' waarin doorgaans verrassingen niet voorkomen. Het Residentie Orkest vult die avond met uitsluitend Schubert: vijfde symfonie, twee stukjes voor viool en orkest, bij gebrek aan een vioolconcert van Schubert (van wie we ook minstens één pianoconcert hadden willen hebben) en de onvermijdelijke toneelmuziek voor 'Rosamunde'. Dezelfde ouverture die Harnoncourt onder de naam 'Die Zauberharfe' aanbiedt.

Marieke Blankestijn is soliste. De verrassing schuilt in de dirigent: Ton Koopman. Zijn 'cross over' naar de negentiende eeuw mag wel de opmerkelijkste van de jaren negentig worden genoemd. Het optreden van de kampioen van de barok ('Ik ga niet verder dan het Requiem van Mozart'; ik hoor het hem nog zeggen) in een serie die 'Romantisch' heet, accentueert dat, evenals het concert dat hij aanstaande zondag in het Amsterdams Concertgebouworkest geeft met zijn Amsterdam Baroque Orchestra in de serie 'Wereldberoemde Barokorkesten': Hündel (suites), Bach (Brandenburgs concert nr 1) en Mozart (symfonie KV 183). Niet verder.

Den Haag krijgt het Koopman-Residentie-Schubert-programma tweevoudig opgediend: op zaterdag 1 februari en op zondagmiddag 2 fe-bruari (14 uur). Dáár, in de Anton Philipszaal, Diligentia en de Nieuwe Kerk, had Schubert gevierd zullen worden met een serie van liefst negen concerten van kamermuzikale inslag. Ze staan in het seizoensoverzicht, maar dat zijn achterhaalde plannen; de wankele financiele situatie deed al die concerten schrappen! Den Haag stopt alle krachten in een Festival rond Brahms, tussen 3 april en 31 mei.

Hoe belangrijk het Concertgebouw in Amsterdam is als knooppunt van karakteristieke uitvoerende kunstenaars blijkt al uit het feit dat Ton Koopman zowel vóór als ná het concert met Harnoncourt zit. Er sluit zich nog een interessante derde aan in het kader van Schubert: Jos van Immerseel. Hij is met zijn orkest Anima Eterna te gast in de Matinee op 1 februari; dan klinken de derde symfonie en de negende. In welk Europees muziekcentrum zal dit voorkomen: drie internationale 'oude-muziekspecialisten' achterelkaar met Schuberts nr 3, nr 5, nr 8 en nr 9. Zo gering is het vertrouwen in Schuberts dramatische kwaliteiten dat geen orkestinstelling of concertorganisator het heeft aangedurfd Schubert te eren met tenminste een aardige selectie uit zijn opera- en singspiel-werk, anders dan de Rosamunde-muziek. Het had zo mooi gepast in 1997, want het is ook vierhonderd jaar geleden dat er voor het eerst een opera klonk: in Florence, ten tijde van het carneval; een toen nieuwe vermenging van dramatische zang en theater. Het was 'La Dafne' van Jacopo Peri. Helaas is de muziek verloren gegaan. Doch: voor een select Florentijns gezelschap een genre werd geopenbaard dat tot de omvangrijkste muziekproduktie heeft geleid in de menselijke geschiedenis.