Wormen in de appeltjes van Oranje

“Ja, ook ik ben royalty-verslaggever”, zegt René Zwaap, redacteur van de Groene Amsterdammer vrolijk. Want Zwaap lijkt in niets op de royalty-verslaggevers die dag, prinsjesdag of de verjaardag van de vorstin op de televisie verschijnen.

Zwaap is voornamelijk op historische gronden geïnteresseerd in de Oranjes. Hij ontmaskert de mythe. In zijn eigen weekblad, niet echt een burcht waarop het koningshuis rust, schreef hij de afgelopen week over de Vrede van Münster, het verdrag waarmee de Tachtigjarige Oorlog werd afgesloten. “De Tachtigjarige Oorlog”, zegt hij nu, “is voor mij harde realiteit. Vanaf het moment dat ik een klein jongetje was en 'De postduiven van de Prins' van A. D. Hildebrand las.”

De Tachtigjarige Oorlog leidde tot een interesse in de monarchie. Die leidde weer tot een onmetelijke liefde voor prinses Juliana, de 'tragische koningin'. Zwaap weet zeker dat het échte verhaal, over hoe Bernhard een karaktermoord pleegde op zijn vrouw, ooit boven tafel zal komen. Zelf doet hij er alles aan. Maar inmiddels, zo ziet hij, is het 'een hele beweging' geworden. Iedere Oranje-watcher is een beetje kritisch over het koningshuis.

Zwaap onthult alles, niet alleen in de Groene Amsterdammer, maar ook in zijn eigen televisieprogramma, dat wekelijks op woensdagavond wordt uitgezonden op het Amsterdamse lokale station A2, 'het Amsterdamse kwaliteitsnet', zegt Zwaap. In 'Mokum TV' heeft hij de column 'Appeltjes van Oranje', waarin steeds een deel van het nog verhulde leven van de Oranjes wordt blootgelegd. Want ook al is hij er bijzonder door gefascineerd, die hele monarchie komt de journalist voor als een primitieve vorm van bestuur.

“Juliana”, zegt Zwaap volkomen serieus, “is slachtoffer geworden van het militair-industrieel complex.” Voor hem is ze niet meer en niet minder dan een martelares voor de goede zaak, slachtoffer van een paleisoorlog in de jaren vijftig. “Daarna heeft ze zich helemaal verloren in de sherry en de UFO's.”

Juliana begon in 1948 heel ambitieus aan het vak. “Ze was een idealiste, ze wilde de wereldvrede. In de manier waarop ze politiek bedreef was ze heel oosters geïnspireerd. Dat was niets nieuws, dat was al vóór de oorlog zo. Ze zaten allemaal in allerlei religies. Wilhelmina ook al, die heeft er samen met Hendrik nog voor gezorgd dat Krishnamurti in de jaren twintig naar Nederland kwam. Die werd door hen beschouwd als een soort heiland.”

Dat mystieke is Juliana met de paplepel ingegoten, maar het was heel exotisch om dat tot een soort speerpunt van haar politiek te maken.

“Het was Bernhard”, weet Zwaap, “die de karaktermoord op zijn vrouw regisseerde. Zij wilde van hem af, hij moest terugslaan. Opeens was Greet Hofmans een affaire. Dat was geregisseerd door Bernhard, geholpen door een hele batterij CIA-agenten. Juliana werd gek verklaard. Het was daar in het paleis de koude oorlog op heel kleine schaal.”

Juliana, denkt Zwaap, was niet gekker dan de andere monarchen. “Het vorstendom brengt overal geloof in reïncarnatie met zich mee. Die mensen denken dat ze goddelijk zijn.” In 1959 ontving Juliana bijvoorbeeld George Adamski op Soestdijk, een Californiër die zich de 'ambassadeur van Venus' noemde. Maar de huidige vorst van Liechtenstein kan er ook wat van. Die opende laatst nog een opvanghuis voor slachtoffers van ontvoeringen door buitenaardse wezens. “Ik kan me voorstellen dat Juliana zich bijzonder verheugt op het weerzien met die man. Die is zelf ook nogal eens door UFO's ontvoerd.”

Zwaap ontmaskert de bedoelingen van Bernhard. Op zijn televisiestation toonde hij bijvoorbeeld een huwelijksfoto van Juliana en Bernhard waarop de genodigden de Hitlergroet brachten en het Horst Wessellied zongen. Ook dat is schering en inslag, want ook Hendrik, van Wilhelmina, 'zat er tot over zijn oren in'.

“Ze proberen al die dingen uit de geschiedenis te houden. Je ziet dat nu vanuit alle hoeken wordt getracht aan de mythe te morrelen. Het aantal kritische boeken is veel groter dan twintig jaar geleden. Neem nou zo'n Kikkert, die eerst de Oranjes beschreef als halfgoden. Als je zijn 'Crisis op Soestdijk' leest, dan denk je dat je een anarchistisch-revolutionair pamflet in handen hebt. Zelfs Fred Lammers van Trouw wordt kritischer.”

“Vanuit het koninklijk huis wordt natuurlijk geprobeerd om alles zo lang mogelijk geheim te houden. Men stuurt er op aan dat de echte onthullingen zo lang kunnen worden uitgesteld dat Bernhard het nog uitzingt tot zijn dood. Je hebt bijvoorbeeld een boek van Robert Ammerlaan over Bernhard. Dat is nooit verschenen. Mag pas van Beatrix als alle nabestaanden dood zijn. Die Ammerlaan houdt dat boek in zijn la, nu hij als dank een hoge functie bij uitgeverij Bosch en Keuning heeft gekregen.”

“Er wordt heel veel geschiedenis keihard onderdrukt. Greet Hofmans kwam bijna om in een mistig auto-ongeluk. Haar archief ging ter ziele bij een vreemde huisbrand. Mensen in haar omgeving kregen te horen dat ze hun mond moesten houden. Begin jaren tachtig maakte een amateurtoneelgroepje, Toetssteen, een toneelstuk over de Hofmans-affaire. De hele zaal zat vol BVD-functionarissen.”

De mythe van Nederland als koninkrijk is pas na de oorlog begonnen. “Voor die tijd moest het volk niets van die monarchen hebben. Een koetsje van Wilhelmina werd in Amsterdam zonder pardon omgekieperd, Troelstra dacht in 1918 dat het ook wel zonder kon. Langzamerhand groeien we weer naar dat besef toe. Ik ga me langzaam afvragen: waar stoelt het nou op, dat geloof in de Oranjes? Het is volgens mij allemaal illusionisme. Waar zit nou de ruggengraat? Het protestantse volksdeel zou vierkant achter de koningin staan, maar als dat goed oplet kan het zien dat de Oranjes alleen maar heulen met de vijand. Neem nou het feit dat Beatrix in het jaar 2000 een bezoek zal brengen aan het graf van Karel de Vijfde. Dat dat allemaal maar kan. Dat is gewoon de antichrist in eigen persoon. Willem-Alexander is lid van de Zwanenbroedersgemeenschap, een roomse mantelorganisatie.”

De onthullingen, de steeds kritischer blik op ons vorstenhuis, de smekende toon waarop burgemeester Patijn de Amsterdammers in de binnenstad heeft gevraagd vandaag toch maar de vlag uit te steken, de oprichting van twee republikeinse genootschappen: Zwaap denkt dat hij nog wel het einde van de monarchie zal meemaken. “Ja, de homo's, die vinden het cult. Maar die adoreren de Zangeres Zonder Naam net zo erg als Beatrix. De telefoon stond roodgloeiend toen ik een stuk had geschreven over het nieuwe Republikeins Genootschap. Dat wordt ongelooflijk groot.”

“Het oude Republikeins Genootschap is een beetje stil geworden. Die zijn bang geworden door berichten in De Telegraaf dat Gerard Joling 'ze wel even voor zijn bumper wilde hebben'. Het nieuwe Republikeins Genootschap, dat lijkt meer op een studentengrap. Het is wel sympathiek. Maar ze hebben geen idee hoe zo'n republiek moet. Op die oprichtingsvergadering gingen ze rekening houden met allerlei onzinnige sentimenten. 'Koninginnedag moet wel blijven', zeiden ze. En: 'De Gouden Koets moet een nieuwe functie krijgen.' Onzin. Net zo'n onzin als GroenLinks. Dan willen ze een gekozen koning, dat gaat natuurlijk helemaal niet. Fred van der Spek had daar nog goede ideeën over, maar dat is allemaal verdwenen. In plaats van Koninginnedag moet je natuurlijk de geboortedag van Johan Derk van der Capelle tot den Pol vieren, de peetvader van de Bataafse Republiek.”

“Het wachten is op een politieke partij die er eens echt een punt van gaat maken. Persoonlijk zie ik dat Bolkestein nog wel doen. Want het is toch ontzettend primitief dat wij, terwijl we altijd doen alsof wij de voorlopers van de evolutie zijn, in een democratie nog het systeem hebben dat de koningin de formateur benoemt. Dan wordt alles opeens ondoorzichtig. Wie zegt dat Beatrix alleen een ceremoniële functie heeft, heeft ongelijk. Was het maar waar. In plaats daarvan verandert dit vooruitstrevende land soms opeens in een soevereine monarchie. Dat moet een keer opvallen.”