Crisis kantoormarkt voorbij

Van onze redactie economie VOORBURG - Nog steeds staan honderdduizenden vierkante meters kantoorruimte leeg. Maar het dieptepunt lijkt gepasseerd, meent de Nederlandse vereniging van bouwondernemers (NVB). Bedrijven hebben weer wat meer trek om te verhuizen en ze hebben bovendien behoefte aan meer ruimte.

Dat blijkt uit een enquête die de NVB vorig jaar samen met onafhankelijke deskundigen heeft gehouden, waarop 2100 bedrijven reageerden. Ook in 1993 werd een dergelijke enquête gehouden. Toen had twaalf procent van de bedrijven verhuisplannen, vorig jaar veertien procent. Een kentering ziet de NVB ook in het feit dat het totaal aanbod aan direct beschikbare- en in aanbouw zijnde kantoren voor het eerst sinds lange tijd niet is gestegen. Van een evenwicht tussen vraag en aanbod is volgens de NVB, echter geen sprake. Daarvoor is er teveel leegstand in kantoren, die in de jaren zestig en zeventig zijn gebouwd. Dat houdt de prijzen lager dan bouwers en projectontwikkelaars lief is.

De onevenwichtige situatie op de Nederlandse kantorenmarkt is veroorzaakt door een ongebreidelde bouwwoede in de tweede helft van de jaren tachtig. Er was in die tijd een groeiende vraag naar kantoorruimte. Daarop reageerde de bouwwereld zo heftig, dat zich omstreeks 1990 een omslag aftekende. Naast het grote aanbod daalde de vraag omdat veel bedrijven in de jaren 1987-'90 in een nieuw behuizing waren getrokken en daar voorlopig tevreden mee waren. Per saldo overtrof het aanbod de vraag en de huren daalden. Daarop volgde de recessie. Nu deze voorbij is, denken wat meer bedrijven aan verbetering van hun huisvesting.

Een beter pand betekent in elk geval niet dat bedrijven in een verzamelgebouw willen zitten. Vijf jaar geleden vond 47 procent van de bedrijven dat prima, maar vandaag wil men de status weer ontlenen aan een eigen gevel: slechts 21 procent wil samen met anderen in één pand.

Teleurstellend voor beleidsmakers op het gebied van ruimtelijke ordening is de locatievoorkeur van bedrijven. De bereikbaarheid per auto is zo belangrijk, dat veertig procent van de ondervraagden liefst nabij een uitvalsweg zit. Slechts vijftien procent wil in het stadscentrum zitten of bij een station. Vijf jaar geleden was dat nog 25 procent. Een uitzondering op deze regel vormen Eindhoven en in mindere mate Rotterdam waar bedrijven juist graag in de binnenstad kantoor houden.

Nieuwbouw van de vrije markt vormt slechts een kwart van de totale kantorenbouw. Driekwart van de panden wordt in opdracht van de gebruiker of de eigenaar neergezet.