Polygoon-drama

Voor we beginnen aan hoofdstuk 2 ('Waarom ik volgende week maar eens oversla') eerst hoofdstuk 1: 'Mooi dat het er is'.

Tot de herkenbaarheden van Nederland 1 behoort inmiddels het Nederlands drama. De Avro bezorgde 'Pleidooi', de NCRV bracht 'De zomer van '45', de KRO presenteerde 'De Brug' en 'De partizanen'. Drama van enige omvang en herkenbare kwaliteiten, dat je op geen van de andere Nederlandstalige zenders ziet.

Als het waar is dat de Nederlandse televisie, na jaren van schromelijke verwaarlozing, het eigen drama weer moet ontdekken, dan heeft het eerste net een aardige voorsprong genomen. Drama elders bestaat toch voornamelijk uit slappe soap en per kilo voor een habbekrats in Engeland gekochte scripts waarmee gepoogd wordt komedie te maken. Als er iets tot de identiteit van dat eerste net hoort, dan is het de aandacht voor drama en de bereidheid om er heel veel geld voor uit te trekken. Ik weet niet of het ongeorganiseerde stuiptrekken van een raar meneertje ('Poggibonsi') of de poging om verantwoord net zo leuk te zijn als dat meneertje ('Een wapen van Bloemen') de Vara iets kost. Ik hoop van niet, maar in elk geval zit daar ergens een belangrijk deel van de identiteit van het zelfgekleide kwaliteitsnet Nederland 3. En dan krijg ik vanzelf m'n voorkeuren.

Hoofdstuk 2 nu, want er moeten meer redenen zijn om naar 'Tijd van leven' te kijken. Van de achtdelige KRO-reeks zijn nu twee afleveringen te zien geweest. En ik heb niet echt last van enige nieuwsgierigheid naar hoe het de figuren verder zal vergaan in en buiten Oud Greffel. Want 'Tijd van leven' is een familiekroniek die op kousevoeten voorbijkomt.

Scenarioschrijver Albert ter Heerdt heeft vooral oog gehad voor de factor tijd. Hoe de dingen in Nederland na 1945 zijn veranderd, aan de hand van de familie Kok (boer) en de familie Evers (kleine zelfstandige). Ons staan binnenkort afleveringen te wachten waarin trio-seks voorkomt en Rietje krijgt ook nog een relatie met een kapelaan. Interessant, want dat was inderdaad op een gegeven moment een gespreksonderwerp in Nederland. Maar het zijn slechts terzijdes in een echt meeslepend drama. Omdat die echte dramatiek zo nadrukkelijk ontbreekt is 'Tijd van leven' niet meer dan een aangekleed lesje vaderlandse geschiedenis.

Daar komt bij dat op wel heel krampachtige wijze de authenticiteit is gezocht. Dat blijkt nadrukkelijk uit de kleding en de interieurs, maar weer nauwelijks uit de kapsels. Het ligt er zo dik bovenop, dat ik bij aflevering twee, toen de andere zoon Evers thuiskwam in afwachting van zijn inzet in Indonesië, de hele tijd alleen maar dacht: zo liepen soldaten er toen niet bij. Die hadden van die lichtbruine uniformen aan die vanzelf bleven staan en niet van die slappe jaren zestig pakjes.

Maar de authenticiteit moet vooral blijken uit het feit dat de serie ondertiteld is, omdat alle acteurs geacht worden op z'n Achterhoeks te spreken. Dat is vooral een ernstige handicap als je als acteur niet uit die streek komt. Dan moet je niet alleen de tekst leren, maar ook het dialect volhouden, zelfs in een min of meer geimproviseerde zinswending. Dat is te veel gevraagd. Het gevolg is dat veel dialoog er woord voor woord uitkomt, met meer aandacht voor de juiste accenten per woord dan voor de accenten per zin. Door de ondertiteling gaat het vanzelf opvallen dat ook weer niet iedereen alle woorden hetzelfde uitspreekt, maar een soort van algemeen onbeschaafd Nederlands spreekt; waar de een zegt 'heddegie', zegt de ander 'het je', terwijl 'heb je' wordt bedoeld. Zo zijn er nog veel meer voorbeelden die de kramp tonen van de zucht naar echt zoals het toen daar was; het valt mee dat de serie niet in zwart-wit is opgenomen.

Bij elkaar levert dat een soort Polygoon-journaal op, waarbij je ook altijd na afloop nog een tijdje dacht zoals Philip Bloemendal sprak: 'In Oud Greffel werden de Nederlandse kampioenschappen touwtrekken gehouden, al konden de enthousiaste toeschouwers (beeld: touwtjespringend klein meisje) er soms geen touw aan vastknopen (beeld: een rijtje op een hoop gevallen touwtrekkers)'. Zo denk je na drie kwartier 'Tijd van leven' ook: deerntje, heddegie nog wâ te zupen, vroagtek'n.

De nieuwe serie valt in zeker opzicht zeer wel te plaatsen in voorgaande series op het eerste net. En tegelijk ook niet, omdat het in 'Tijd van leven' lijkt alsof 'De Brug' en 'Pleidooi' nog moeten komen, want daarin hadden ze van dit soort tekortkomingen al geleerd.