Levensechte ellende in de gevangenis van Cork

Ondanks de prachtige omgeving maakt de vroegere Ierse staatsgevangenis even buiten Cork nog steeds een ongenaakbare indruk. Een monumentale poort voert naar de plek waar honderden Ieren voor jaren achter de tralies werden gesloten of terecht werden gesteld.

Boven de hoofdingang van de tweede toegangspoort bevond zich het plankier waar veroordeelden werden gehangen, lange tijd als publieke vermakelijkheid. Owen Ryan opende op 26 april 1828 de rij. Hij werd naar de galg verwezen wegens de overval op een vrouw. Omdat de apparatuur niet werkte duurde de doodstrijd van Ryan twintig minuten. De beul, mr Walsh, kende het gevangenisleven van binnenuit. Hij had drie jaar uitgezeten wegens het stelen van een jas.

In 1923 werd de gevangenis, waar zowel vrouwen als mannen zaten, gesloten. Na al die jaren heeft het bouwwerk deze zomer een bestemming gekregen als museum. Plannen om tot sloop over te gaan werden op het laatste moment verijdeld. Een groot deel van het gebouw is gerestaureerd. De indrukwekkende gangen met aan weerskanten de cellen zijn in oorspronkelijke staat teruggebracht. Tijdens een rondwandeling hoor je via een cassetterecorder de trieste verhalen over wat zich in dit gebouw zoal heeft afgespeeld. In veel cellen zijn gebeurtenissen levensecht gereconstrueerd aan de hand van wassen beelden. In de weer authentiek ingerichte directeurskamer zit de gouverneur die over het hele gedoe de scepter zwaait. In de dodencel krijgt een jonge Ier de laatste geestelijke bijstand van een man met een uitgestreken tronie die het gebedenboek als wapen in de hand houdt.

Een vrouw met een baby, gevangenen op kale vloeren en een jongen die wordt afgeranseld (jeugdige zakkenrollertjes werden zonder aarzeling maandenlang opgesloten alvorens naar een tuchthuis te gaan). Het is een confrontatie met een stuk historie. Zo ging het ten tijde van Dickens toe in Britse gevangenissen. Voor iets onnozels als het stelen van een brood kwam je soms voor jaren in de cel terecht. Verbanning naar Australië en Tasmanië stond eveneens vaak op het recept. Dan was de Cork City Gaol het doorgangshuis naar de Baai van Cork. Tijdens de rondleiding door de gevangenis krijgen de bezoekers diverse van die levensverhalen, ook van gedeporteerden die later terug kwamen en carrière maakten, te horen. Een van hen was Ralph Varvan die in 1848 in een cel belandde omdat hij had meegedaan aan een demonstratie. Hij werd de schrijver van de beroemde ballade 'Het Spinnewiel'. Componist Denny Lane maakte eveneens kennis met het strenge regime binnen de gevangenismuren.

In 1851, een topjaar, waren er 3400 mensen ingesloten. Door dat grote aantal moesten cellen met velen worden gedeeld. Nadat in november 1923 een groep van 42 gevangenen met behulp van touwladders en aan elkaar geknoopte lakens wist uit te breken besloot de regering de verouderde gevangenis te sluiten. Nu kunnen bezoekers er vrijwillig naar toe gaan, de soms aangrijpende opschriften op de muren lezen en een klank- en lichtspel bijwonen, waar een stuk Ierse geschiedenis herleeft.

Cork City Gaol, Sundays Well, tot eind oktober dagelijks van 9.30 -18 uur, van november t/m februari dagelijks rondleidingen om 10.30 en 14.30 uur.