Componist Van Roosendael verheft dirigent Eötvös tot slagwerker op de voorplecht

AMSTERDAM - De luisteraar naar het concert dat hedenavond wordt uitgezonden op radio 4 zal er weinig van merken: van de wisselende opstellingen die mogelijk zijn met een orkest.

Zaterdag moest er tijdens de ex-Vara-matinee in het Concertgebouw heel wat gechangeerd worden met het instrumentarium van het Radio Kamerorkest om aan alle verlangens tegemoet te komen; zelfs het weinige publiek werd met hardnekkige hand door suppoosten van de zijbalkons verwijderd, ook toen dat aan één zijde nergens meer voor nodig was!

'Movements' was dus een mooi overkoepelend motto geweest voor de verzameling werken die de titels droegen van 'Portals' (heftig, expressionistisch stuk van de Amerikaan Carl Ruggles anno 1920), 'Windows (een wereldpremière van Jan Rokus van Roosendael), 'Shadows' (een Nederlandse première van de dirigent van het concert, Peter Eötvös) en 'Endless Parade' (Nederlandse première van Harrison Birtwistle).

En dan stond er nog 'Angels' van Carl Ruggles geafficheerd, na 'Endless Parade'. Het publiek bleef dan ook massaal zitten toen de musici na het applaus voor 'Endless Parade' opstapten. Het klonk als een geweldige stijlbreuk dat Birtwistle zijn hoogst ingewikkeld en druk klinkende compositie (met in de solo een gespannen, heftige trompetpartij) zijn parade afsloot met een uiterst rustgevend, zoet geharmoniseerd coda voor zeven koperblazers die zich op het zijbalkon hadden opgesteld. Dit klonk al te hemels na Birtwistle.

Het moet een getapte grappenmaker onder de programmamakers bij de matinee zijn geweest die bedacht dat 'Angels' vastgeplakt kon worden aan de 'Endless Parade' zonder het publiek daar van tevoren op te wijzen.

Om op het bovenvermelde changeren terug te komen: terwijl Van Roosendael nog een bescheiden variatie aanbracht in de orkestopstelling (houtblazers en koperblazers extreem gescheiden achter het strijkorkest en daarachter een divisie allerhand slagwerk), gooide Eötvös de opstelling modieus door elkaar: houtblazers links van hem in een halve cirkel met de rug naar de zaal, het koper idem rechts, de strijkers in de andere helft van de cirkel en een selecte keus uit de slagwerkwinkel. In het midden een solo-fluitist en solo-klarinettist; zo zal het op de radio klinken: als een dubbelconcert van fijnzinnige beweeglijkheid, met een derde deel van romantisch-sferische zeggingskracht.

Moest ik een eerste prijs vergeven, dan toch aan 'Windows' van Van Roosendael, dat letterlijk als vensters op muzikale werelden uitkijkt. Op basis van een popachtige heftigheid in de ritmiek (waaraan de dirigent zelf op woodblock, trommen en bekkens meedoet!) jaagt het de luisteraar de wereld rond. Het gebeier bij thuiskomst van deze 'wereldreis' vond ik echter een zwakke vondst als slot.