Studie verworden tot blokken, stampen en jacht op de bul

De auteur is junior docent aan de katholieke universiteit Nijmegen.

Toch het instituut bij uitstek, zou je denken, als het om leren nadenken gaat. Mijn ervaring is echter dat een universitaire studie hoofdzakelijk reproductie inhoudt, en dat studenten zelden worden gestimuleerd om na te denken over de betekenis van wat ze leren, over de relevantie ervan of over samenhangen. Studeren is verworden tot het scoren van tentamens in de jacht op de bul, de vergunning voor de arbeidsmarkt. De enorme inspanning die studenten en docenten zich getroosten tijdens die jacht levert uiteindelijk weinig op. Studenten 'stampen' en 'blokken' in de tentamenperiodes en de opgedane 'kennis' glijdt na enige tijd weer pijnloos van ze af. Na vier, vijf jaar investeren is er maar bitter weinig dat beklijft. Een bredere kijk, een dieper inzicht, of zelfs maar een kritisch-wetenschappelijke houding? Ik denk het niet.

Studenten en docenten hebben in het verleden om beurten de schuld gekregen van dit probleem. Volgens mij echter ligt de oorzaak eerder bij de wetenschap zelf, en dan met name bij de versplintering die langzamerhand is ontstaan. Wetenschap bedrijven betekent meestal diep graven op de millimeter. Als onderzoeker krijg je op het hart gedrukt vooral toch je onderwerp in te perken en niet te veel elementen in je onderzoek te betrekken. Liever geen ruimere verbanden leggen, want die kun je niet hard maken. Beperk je, zodat je kunt toetsen en bewijzen.

Dus graven wetenschappers kuilen, zo diep, dat ze er uiteindelijk zelf in verdwijnen, zonder zicht op wat er elders gebeurt en zonder gehoord te worden. Het is inmiddels heel gewoon geworden dat wetenschappers er maar niet meer aan beginnen om familie, vrienden en bekenden uit te leggen wat ze nou precies doen en waarom.

Millimeterspecialisme

Deze millimeterspecialisten worden vervolgens geacht hun kennis over te dragen. Nog los van het feit dat menig wetenschapper een broertje dood heeft aan onderwijs, mag je van deze mensen niet verwachten dat ze met hun kille specialismen de studentenmassa in vuur en vlam weten te zetten. Ze zijn gevangen in een omgeving die een obsessie lijkt te hebben voor het opsplitsen van de wereld om ons heen; die de werkelijkheid ontdoet van haar gevoelswaarde, die bijvoorbeeld kunst, geloof en weten angstvallig uit elkaar tracht te houden en die een afkeer lijkt te hebben van het alledaagse, het intuïtieve of het beleefde. De werkelijkheid wordt niet levend, maar tot in details ontleed aangeboden. Perfect voor diepgaande analyse. Maar met de aantrekkingskracht van een dood, in duizend stukken gesneden mensenlichaam.

Moeten we verbaasd zijn wanneer in een dergelijke omgeving de bevlogenheid en de natuurlijke nieuwsgierigheid bij studenten (en docenten!) verdwijnt? Helaas is de feestelijke leerervaring schaars geworden - de ervaring van een groter en completer inzicht, dat ook daadwerkelijk iets betekent voor je eigen dagelijks leven.

Je kunt van alles leren op de universiteit, maar leren nadenken en leren begrijpen doe je er maar zelden.