Vage contouren voor een naoorlogs Bosnië

Van onze redactie buitenland AMSTERDAM - Een naoorlogs Bosnië? Komt het dan toch in zicht? De internationale onderhandelaars houden zich op de vlakte. In New York beklemtoonden ze in ieder geval keer op keer dat er nog een lange weg te gaan is. Eén van de grootste problemen: terwijl onderhandelaars en regeringsleiders overleggen gaat daar waar het over gaat, Bosnië, de strijd gewoon door.

Richard Holbrooke, de Amerikaanse onderhandelaar, formuleerde het deze week heel helder, toen hem gevraagd werd of er ook gesproken was over een staakt-het-vuren: “Jawel: iedere partij weet exact te formuleren waar de anderen zich aan zouden moeten houden.”

Maar Carl Bildt, de onderhandelaar namens de EU, erkende dat er een moment komt dat verder onderhandelen alleen zin heeft als de betrokken partijen elkaar niet tegelijkertijd naar het leven staan. “En dat punt nadert snel.”

Of daartoe bereidheid bestaat is voorlopig onduidelijk. Een van de bevelhebbers van het Bosnische regeringsleger, Rasom Delic, waarschuwde de burgers in ieder geval zich voorlopig maar voor te bereiden op meer oorlog. “Ik geef er de voorkeur de mensen voor te stellen dat zij bezig blijven met oorlogsactiviteiten in plaats euforisch beginnen te denken over vrede. Dat heeft ons in het verleden veel gekost. We verloren het initiatief en we verloren gebieden”.

En de Bosnisch-Servische legerleider Ratko Mladic - inmiddels weer in Bosnië gesignaleerd - liet weten: “Het is logisch te verwachten dat meningsverschillen worden opgelost met diplomatieke middelen. Maar als de oorlog doorgaat, zal dat nog meer lijden tot gevolg hebben, niet alleen in deze regio, maar in een veel groter gebied.”

Zijn dreigementen lijken echter enigszins aan kracht te hebben ingeboet. De afgelopen weken moesten de Bosnische Serviërs immers nogal wat terrein prijsgeven. Tussen 8 september, toen in Genève werd afgesproken dat Bosnië als onafhankelijke republiek zou blijven bestaan, maar waar tegelijkertijd ook het bestaan van twee 'entiteiten' op dat grondgebied werd erkend (de Servische Republiek Srpska en de moslim-Kroatische federatie op respectievelijk 49 en 51 procent van het Bosnische grondgebied), en de besprekingen deze week in New York leden ze aanzienlijke verliezen in Centraal- en West-Bosnië.

De Bosnische regering greep deze verliezen dankbaar aan en kwam onmiddellijk met eisen ten aanzien van al die zaken die het akkoord van Genève niet of slechts vaag regelde, zoals de bevoegdheden van een centrale regering en de inrichting van de staat. Sarajevo wil namelijk kost wat kost voorkomen dat het centrale gezag slechts op papier zal bestaan, zoals de Serviërs graag zouden zien.

Het compromis is een uiterst ingewikkelde constructie:

- In de Bosnisch-Servische republiek en de federatie van moslims en Kroaten worden tegelijkertijd verkiezingen gehouden op een nog vast te stellen tijdstip. Voor de verkiezingen moet de strijd zijn gestaakt en moeten de omstandigheden zodanig zijn dat de kiezers vrij hun stem kunnen uitbrengen. Internationale waarnemers, gestationeerd in de voornaamste Bosnische steden, zullen maandelijks verslag uitbrengen over de verbetering van de omstandigheden en de mogelijkheden voor het houden van vrije verkiezingen.

- Er komt een parlement voor geheel Bosnië; twee derde van de leden wordt gekozen door de moslim-Kroatische federatie en eenderde door de Servische republiek. Parlementaire besluitvorming geschiedt op basis van het meerderheidsprincipe, mits de meerderheid ten minste een derde van de stemmen van beide staatkundige entiteiten omvat.

- Een collectief presidium zal dienen als hoogste uitvoerende orgaan voor Bosnië-Hercegovina. Twee derde van de leden worden gekozen door de moslim-Kroatische federatie en eenderde door de Servische republiek. Besluitvorming geschiedt bij meerderheid. Een afwijkende stem door een derde van de leden kan ieder besluit blokkeren. Nog niet vastgesteld is uit hoeveel leden dit orgaan zal bestaan.

- Er komt een constitutioneel hof

- Er komt een gezamenlijk kabinet bestaande uit 'zoveel ministers als noodzakelijk wordt geacht'.

- Deze instituties zullen zeggenschap krijgen over het buitenlands beleid van Bosnië en er zal verder onderhandeld over de vraag in hoeverre ze ook zeggenschap krijgen over andere zaken.

Volgens Holbrooke is dat laatste nog maar één van de vele zaken die nader uitgewerkt moeten worden. En daarna volgt dan nog het grootste probleem: welk deel van Bosnië heet tevens Srpska, welk deel van Bosnië heet tevens de moslim-Kroatische federatie. Ofte wel: welke grenzen worden er binnen Bosnië getrokken. Op het slagveld veranderen ze nog dagelijks.