China: wapenleveranties VS oorzaak oplopende spanningen met Taiwan

Van onze buitenlandredactie AMSTERDAM - De Amerikaanse president Clinton zei gisteren ervan overtuigd te zijn: China's wapengerammel in de richting van Taiwan is slechts intimidatie, bedoeld om de presidentsverkiezingen, volgende maand, te beïnvloeden. Maar niet iedereen is daar zo gerust op - al helemaal niet op Taiwan, het eiland dat in de ogen van Peking slechts een opstandige 'provincie' is.

Een woordvoerder van het Chinese ministerie van buitenlandse zaken stelde gisteren de VS rechtstreeks verantwoordelijk voor de toenemende spanning tussen Taiwan en China. “De VS moeten ophouden geavanceerde wapens te leveren aan Taiwan”, zei de woordvoerder, doelend op de 210 F-16 gevechtstoestellen die de VS deze zomer aan Taiwan zullen leveren.

Met de toestellen hoopt Taiwan op een overmacht in de lucht op China. Dat Rusland China momenteel 72 gevechtstoestellen levert, zal daar weinig aan veranderen. Sommige waarnemers, gealarmeerd door berichten dat China op het punt staat grootschalige militaire oefeningen te houden in de straat van Taiwan, vrezen dat China blootstaat aan de verleiding om Taiwan nu een grote klap uit te delen, zolang het nog kan.

Maar anderen zien in de op handen zijnde militaire manoeuvres geen reden tot alarm. Ook vorig jaar stuurde China immers zijn militairen naar de Straat van Taiwan, waar dezen een eilandje innamen en raketten afschoten. Dat eilandje was Taiwan niet, en de raketten waren niet op Taiwan gericht, maar toch: in december bezorgden de Taiwanese kiezers een verrassend hoog aantal parlementszetels aan de politieke nieuwkomer NP, die nauwere betrekkingen met Peking nastreeft. Wellicht was die uitslag gevolg van de Chinese dreigementen. Dat zou een reden zijn voor de Chinezen om het nu, met de presidentsverkiezingen voor de deur, nog eens dunnetjes over te doen.

De hoop dat de dreiging ook nu wel weer met een sisser zal aflopen wordt voorts gevoed door de wetenschap dat pogingen tot invasie de Chinezen op hoge verliezen zouden komen te staan. De Taiwanezen zijn tot de tanden bewapend. En de VS hebben, bij wijze van gebaar, enkele oorlogsschepen naar het gebied gestuurd. De kans is groot dat de VS ervoor zouden terugdeinzen om Taiwan daadwerkelijk militair te hulp te schieten. Maar de schade van een aanval zou hoe dan ook niet te overzien zijn voor de Chinezen. Zeker met het oog op de naderende overdracht door Groot-Brittannië van Hongkong, kan Peking het zich niet veroorloven om zich de woede - en eventueel economische boycots - van het Westen op de hals te halen.

Deze logica klinkt geruststellend, maar alleen voor wie ervan uitgaat dat ook het Chinese leiderschap zich laat leiden door logica. Daarover bestaat twijfel. De vraag is zelfs in welke mate China een leiderschap heeft. President Jiang Zemin kan niet bogen op het prestige en de macht van illustere leiders als Mao of Deng Xiao Ping - al helemaal niet onder de militairen, omdat hij geen leger-carrière achter de rug heeft.

Ongeluk

De belangrijkste Engelstalige krant in Hongkong, South China Post, beweerde deze week dat Jiang de afgelopen dagen grote moeite heeft gedaan om zijn generaals in toom te houden. Die zouden staan te trappelen om Taiwan te veroveren. Ook als de generaals Taiwan slechts willen 'kietelen' dan loert het gevaar dat een ongeluk - al of niet geprovoceerd - een fatale keten op gang brengt.

De betrekkingen tussen China en Taiwan, hoe gespannen ook, waren steeds gestoeld op twee uitgangspunten. Vanaf 1949, toen de Kwomintang (de door de communisten verslagen nationalisten) zich op het eiland vestigden, was pleiten voor onafhankelijkheid daar taboe: de Kwomintang beschouwde zich als de enige legitieme regering van heel China. China van zijn kant was de semi-onafhankelijke status van Taiwan wel een doorn in het oog, maar zolang het eiland geen neiging vertoonde zich formeel onafhankelijk te verklaren, zag China af van een gewelddadige 'hereniging'. Maar China stelt zich in de regio steeds meer agressief-nationalistisch op. Het steekt China's haviken dus des te meer, dat Taiwans 'onafhankelijkheidstaboe' nu aan slijtage onderhevig is.