Voorhoeve: Washington zal ook straks bijdrage moeten leveren in Bosnië

WILLIAMSBURG - “De Amerikanen zullen hun diplomatieke succes in Bosnië niet op het spel zetten” door zich te onttrekken aan een internationale vredesmacht. Minister van defensie Joris Voorhoeve verwacht dat de regering-Clinton troepen zal leveren voor een vredesmacht in ex-Joegoslavië, ondanks de nog hevige weerstand in het Amerikaanse Congres.

Voorhoeve en zijn Navo-collega's, bijeen in het Amerikaanse Williamsburg, werden deze week aangenaam verrast door het bericht dat een staakt-het-vuren op handen is in Bosnië. Daar zijn weliswaar al talloze wapenstilstanden aan flarden geschoten, maar de kans op vrede is groter dan ooit. Immers, de strijdende partijen hadden al overeenstemming bereikt over de staatkundige toekomst van Bosnië.

Zowel die overeenkomst als het bestand is te danken aan diplomatieke inspanningen van de VS. De Amerikanen zullen ook het voortouw nemen bij besprekingen die moeten leiden tot een alomvattende vredesregeling. En daarna zullen ze, in de woorden van Voorhoeve, “een wezenlijke bijdrage” moeten leveren aan een internationale troepenmacht die erop toeziet dat de vrede beklijft.

Op het Brusselse Navo-hoofdkwartier weet men al lang: zonder Amerikanen gebeurt er niets. Zonder Amerikaanse druk op de bondgenoten hadden Navo-vliegtuigen geen zware luchtaanvallen uitgevoerd op Servische stellingen. De VS hebben de o zo voorzichtige Europese partners getoond dat power behind politics loont. De combinatie van militair machtsvertoon en een diplomatiek offensief op het juiste moment heeft ervoor gezorgd, dat er nu eindelijk perspectief is op vrede in ex-Joegoslavië.

Daar staat tegenover dat de VS de afgelopen jaren niet bereid waren troepen naar de verre brandhaard in Europa te sturen, bang om in een 'tweede Vietnam' verzeild te raken. Militairen die als blauwhelm sneuvelden kwamen uit Nederland, Denemarken, Bangladesh en tal van andere landen. President Clinton beperkte zich tot de belofte dat hij militairen zou sturen nà een vredesregeling. Nu zo'n regeling in zicht is, willen de bondgenoten hem aan zijn woord houden.

Navo-secretaris-generaal Willy Claes waarschuwde deze week in Washington: “De VS kunnen zich niet onttrekken aan zo'n operatie (een internationale vredesmacht, red.) zonder ernstige schade toe te brengen aan de Navo en hun eigen positie in Europa.” Het gaat immers om de grootste militaire operatie die het westerse bondgenootschap onderneemt in haar ruim 45-jarig bestaan.

De VS laten er geen twijfel over bestaan dat de vredesmacht aan hùn voorwaarden moet voldoen, willen ze troepen sturen. De Europese bondgenoten hebben die eisen maar te slikken. Zo staan de Amerikanen erop dat de vredesmacht onder bevel van de Navo komt. Voor de opdrachtgever, de Verenigde Naties, is ditmaal geen militaire rol weggelegd.

De zogeheten dubbele sleutel, de gedeelde verantwoordelijkheid van VN en Navo, leverde in Bosnië gênante situaties op: de VN beperkten de luchtaanvallen door de immense Navo-luchtvloot meer dan eens tot 'speldeprikken'. De toekomstige rol van de VN is slechts het vaststellen van het mandaat van de vredesmacht, en het benoemen van een 'hoge politieke autoriteit' die de hulp aan ex-Joegoslavië moet coördineren.

De Amerikanen menen dat een vredesmacht al na negen tot twaalf maanden Bosnië kan verlaten. Volgens Voorhoeve is dat rijkelijk optimistisch. De Amerikanen laten zich wellicht leiden door de presidentsverkiezingen, eind volgend jaar. Tegen die tijd zouden de boys terug moeten zijn van de Balkan. Om Bosnië - een kleine staat, ingeklemd tussen de veel grotere republieken Kroatië en Servië-Montenegro - niet 'onbeschermd' achter te laten, willen de VS het Bosnische leger versterken. Geen wapenleveranties, maar training en 'professionalisering', aldus minister Perry.

Hij heeft in Williamsburg geprobeerd ongeruste bondgenoten, de Fransen voorop, gerust te stellen. Het liefst willen de VS een soort ontwapeningsakkoord, zei hij, dat de partijen ertoe verplicht hun zware wapens drastisch te beperken. Zo niet, dan moet het evenwicht in de regio hersteld worden door de Bosnische strijdkrachten zo sterk te maken dat ze belagers van zich af kunnen houden.

De VS denken daarbij ook aan een vredesmacht uit moslim-landen, na het vertrek van de Navo-troepen. Een gedachte, die bij de Europeanen weinig enthousiasme oproept. Zij geven de voorkeur aan een blijvende 'afschrikking' door de Navo: voortzetting van de patrouillevluchten boven Bosnië.

De eerste taak van de VS is nu het overhalen van de Russen om aan een vredesoperatie mee te doen. Rusland is in principe bereid troepen te leveren, mits die niet in een ondergeschikte positie terechtkomen. Russische militairen worden niet uitgeleend aan het Navo-bondgenootschap, dat hun 'Servische broeders' heeft gebombardeerd. Een bondgenootschap, dat ondanks de felle Russische bezwaren vasthoudt aan een uitbreiding met Midden-en Oosteuropese landen.

De VS hechten, evenals de andere Navo-landen, grote waarde aan Russische deelname aan een vredesoperatie. Komt er samenwerking op gang met de Russen, dan staan ze straks niet meer zo negatief tegenover de Navo, is de hoopvolle gedachte. Tijdens het Navo-beraad in Williamsburg is geopperd de Russen speciale taken te geven, zoals het herstel van oorlogsschade en het opruimen van mijnen. Het is echter de vraag of Rusland er genoegen mee neemt bruggen en wegen te herbouwen die de Navo heeft kapotgeschoten.