Jammer dat de zaak niet voor de rechter komt

Hij moet vanavond in het programma 'Crisis' een fictieve chemische ramp aanpakken. Maar wat zou burgemeester Ed d'Hondt doen als hij voor tv opnieuw zijn éígen crisis - de Nijmeegse vuile-grondaffaire - mocht overdoen? “In ieder geval vaker mea culpa roepen.” Ik voel me persoonlijk geschaad Jammer dat de zaak niet voor de rechter komt

D'Hondt is de afgelopen maanden in zwaar weer geraakt door de vuile-grondaffaire. Justitie had de intentie de gemeente te vervolgen omdat zij jarenlang verontreinigde grond naar illegale depots vervoerde, in plaats van te saneren. Hoewel het Arnhemse openbaar ministerie blijft vinden dat er ernstige milieu-delicten zijn gepleegd, kan niemand voor de rechter worden gebracht na het 'Pikmeer-arrest' van de Hoge Raad uit april 1996, waarin wordt gesteld dat ambtenaren niet kunnen worden vervolgd voor strafbare feiten bij de uitoefening van overheidstaken.

De burgemeester dacht de zaak in de hand te hebben. “Er waren fouten op milieugebied gemaakt, maar als je de eerste aantijgingen van justitie vergelijkt met het eindrapport, dan is er van de strafbare feiten weinig overgebeleven”, zegt D'Hondt. “Volgens justitie hebben we illegaal vier grond-depots ingericht. Bij drie kun je daar over twisten, één was duidelijk illegaal, maar daar was al een vergunning voor aangevraagd. Ik dacht dat we de zaak in het college wel zouden kunnen afronden en daarna wellicht met de gemeenteraad. De overtredingen waren de verantwoordelijkheid van wethouders, maar we hebben gemeend deze samen te moeten dragen. En ik als burgemeester ben weer de woordvoerder van dat college.”

D'Hondt is te zeer bestuurder om emoties te tonen, maar uit zijn voorzichtige bewoordingen is af te leiden dat hij zich rot is geschrokken van het rumoer dat vervolgens ontstond. We hebben “onvoldoende ingeschat dat er zo'n commotie zou ontstaan”, zegt de burgemeester. “Ik had eerst ook niet de indruk dat de aandacht zo op mijn persoon zou zijn gericht. Ik ben in de hele affaire als een soort kop van Jut gaan dienen.”

De burgemeester zegt soms het gevoel te hebben dat hij toeschouwer was. “Ik heb verbaasd zitten kijken. Vraag me vandaag nóg af: hoe loopt nu iets zoals het is gelopen? Ik heb in ieder geval de indruk dat de media een grote rol in het proces hebben gespeeld. Ik voelde me erg aangesproken door een verhaal van Jos van Kemenade (commissaris van de koningin in Noord-Holland - red.) over mediacratie. Journalisten zijn soms geen hoeders van de democratie, ze bepálen de politieke agenda. Ik heb dat deze weken mogen ervaren. Voor de raadsvergadering over de milieu-affaire was er al een mening gevormd. Zonder inhoudelijk debat werd de vraag al gesteld wie er persoonlijk goed of slecht had gehandeld. Daar heb ik mij over verbaasd.”

Het Nijmeegse college heeft een lawine van kritiek over zich heen gekregen, maar, vraagt D'Hondt zich af, waar gaat die kritiek over? “En wie kent de inhoud van ónze kritiek op het onderzoek? We hebben een lang antwoord geschreven op de beschuldigingen van het openbaar ministerie. Het enige dat is blijven hangen is dat ik kritiek heb op de politie en dat het onderzoek een leven zou hebben gekost: een aannemer is een half jaar na zijn verhoor aan een hartaanval overleden. Dat is nou mediacratie. Ik heb het wel gezegd, maar in een heel ander verband en zeker niet als hoofdargument tegen justitie.”

“Mijn opmerkingen over het onzorgvuldig opereren van het openbaar ministerie betreffen de kwalificaties die vroegtijdig aan de gemeente zijn toegedicht. Er zou schade aan het milieu zijn aangericht en gevaar voor de volksgezondheid zijn opgetreden. De gemeente zou zich hebben verrijkt. Daar zijn geen aanwijzigingen voor, maar de aantijgingen kwamen wél in de pers en niet via de gemeente”, waarmee D'Hondt suggereert dat justitie bewust heeft gelekt. “En wat blijft er van die verdachtmakingen over? Nijmegen is in staat van beschuldiging gesteld, mogen we dan als het onderzoek niets oplevert, kritiek hebben?”

Ons tweede punt is het feit dat we vanaf het begin hebben gesteld dat er waarschijnlijk niet kán worden vervolgd. Niet naar aanleiding van het recente Pikmeer-arrest, maar op basis van het Meertje-arrest, dat eenzelfde betekenis heeft. Je kunt geen overheid vervolgen, hoe je daar ook over denkt.'' D'Hondt is het trouwens inhoudelijk oneens met de strekking van het Pikmeer-arrest.

“Men wist dat het dure onderzoek tot een sepot zou kunnen leiden. Om die strafrechtelijke immuniteit te omzeilen hebben ze privaatrechtelijke handelingen bekeken van het grondbedrijf van de gemeente dat als rechtspersoon met winstoogmerk werd beschouwd. Maar het grondbedrijf is een overheidsbedrijf. Als justitie dan toch moet terugvallen op een sepot, dan vinden wij als gemeente Nijmegen dat gek. We hadden daarvoor namelijk gewaarschuwd.”

“Als je vervolgens kijkt naar de zorgvuldigheid waarmee justitie de onderzoeksgegevens hanteert, dan heb ik daar mijn vraagtekens bij. De gemeente is verdacht van het zich 'verrijken' op basis van een memo van een ambtenaar dat is gecheckt door zijn chef, noch door de milieudienst, noch de wethouder of het college. Terwijl de gegevens zelf aanwijsbaar niet kloppen. De tarieven van verbranding en hoeveelheden grond kloppen niet. Er zijn wel fouten gemaakt, maar er is nooit een bewust proces van verrijking geweest. We hebben wel geprobeerd de kosten te drukken, maar dat gebeurt altijd.”

De burgemeester constateert dat de grond-affaire door de media is veroverd en niet meer is afgegeven. “Ik denk dat we indringender met die media hadden moeten omgaan, moeten benadrukken dat we niet weglopen van fouten. Achteraf hadden we ons mea culpa moeten benadrukken. Ons excuus was voor ons op een gegeven moment achter de rug, we waren al verder in het proces, maar de buitenwereld zag dat anders. Die wilde opnieuw een 'sorry' horen.”

Het is jammer is dat er geen rechtszaak komt, vindt D'Hondt. “Nu blijven we in de verdachtenbank, terwijl we daaruit hadden kunnen worden verlost. Misschien moeten we zelf op zoek naar objectieve rechters. Ik zou er voorstander van zijn als we de grond-affaire laten evalueren door mensen uit de bestuurskunde, politicologie, het milieurecht, wetenschappers die onafhankelijk zijn. Vraag hun naar een oordeel over de zaak. Was de gemeente nou echt zo fout als naar voren is gekomen?”