'Ook een voetballer is geen koopwaar'

LEUVEN - Het vergt enige verbeeldingskracht: het vinden van een overeenkomst tussen vrouwen die, onder valse voorwendselen naar West-Europa gelokt, gedwongen worden in de prostitutie te werken en beroepsvoetballers die voor miljoenen aan een buitenlandse club worden verkocht.

Toch ligt het volgens Roger Blanpain, hoogleraar arbeidsrecht aan de Katholieke Universiteit van Leuven, heel simpel: “Het gaat om mensenhandel. Maar een mens is geen koopwaar, dat is een principe dat iedere beschaafde maatschappij aanvaardt.”

Natuurlijk, geeft de Belgische jurist toe, is de ene vorm van mensenhandel grover dan de andere. Met Ronaldo hoef je geen medelijden te hebben. Maar het wordt al anders als jonge voetballers van 15-16 jaar, uit Afrika bijvoorbeeld, door malafide ronselaars naar Europa worden gelokt en vervolgens, eenmaal voor goed geld verkocht, volkomen aan hun lot worden overgelaten. Tientallen concrete dossiers kent de hoogleraar van deze 'handel in zwart vlees', zoals hij het noemt. In België bestaat er zelfs een vereniging die zich het lot van dergelijke op drift geraakte spelers aantrekt.

Blanpain: “Ze hebben altijd genoeg smoezen, die makelaars en de clubs, voor de bedragen die over tafel gaan. Dat ze zoveel kosten hebben gemaakt, hebben geinvesteerd in opleiding enzo. Natuurlijk moeten ze daarvoor worden betaald, maar het moet wel in verhouding staan.” En 35 miljoen voor Ronaldo? “Daar vraagt men geen vergoeding, daar verkoopt men de talenten, dus de mens”. En trouwens: waar komt al dat geld eigenlijk vandaan? “Daar loopt men dus gewoon overheen”.

Ruim 35 jaar al houdt Blanpain zich bezig met de arbeidsverhoudingen in het voetbal. Het begon toen een vriend die bij FC Antwerp voetbalde, hem vroeg of dat nou eigenlijk wel kon, dat je salaris ingehouden werd als je geblesseerd was. Blanpain, toen nog als advocaat werkzaam, las eens wat contracten en was verbijsterd. En hij is zich er sindsdien mee blijven bemoeien.

Zoals vorige maand nog. De Vlaamse krant De Standaard berichtte toen over de aanvoer van goedkope spelers uit Oost-Europa, die door Belgische clubs vervolgens met aanzienlijke winst worden doorverkocht. Blanpain diende onmiddellijk een klacht bij de parketten van Antwerpen en Brugge (de clubs uit de plaatsen werden met name genoemd). Dit is mensenhandel en bovendien strafbaar volgens de Vlaamse arbeidswetgeving, oordeelde hij.

Dat hij zelf geen belanghebbende is, doet niet ter zake. “Ik ben academicus en heb de plicht de waarheid op te zoeken en mee te delen.” Ook al omdat de spelers zelf zich gedeisd houden. Blanpain: “Zeker hier in Belgie zijn die monddood gemaakt. Ze komen me weleens om advies vragen, maar je komen hier binnen met een chador over hun kopje. Vaak worden ze deels zwart betaald, bovendien hebben ze hun les geleerd uit de zaak-Bosman. Je kunt wel een rechtszaak beginnen, je kunt hem nog winnen ook, maar je kunt je carriere wel vergeten en naar de centen fluiten”

Grote bewondering heeft hij voor Jean Marc Bosman, de voetballer die in 1990 naar de rechter stapte om 'niet meer dan het redelijke te eisen'; dat je vrij bent om te vertrekken aan het eind van je contract. Het Europese Hof gaf hem uiteindelijk in 1995 gelijk. Bestaande transferregels zijn in strijd met het Europese recht, ze verhinderen het vrij verkeer van personen, luidde het oordeel, dat hard aankwam bij de voetbalbonzen.

“Het is een soort internationaal kartel”, karakteriseert Blanpain, die twee jaar geleden 'De Bosman case' publiceerde, de machtspositie van FIFA , UEFA en bepaalde grote clubs, “dat denkt dat ze boven de wet staat.”

Blanpain kent alle argumenten tegen het Bosman-arrest. Afschaffing van het transfersysteem zou bijvoorbeeld de opleiding van spelers in het nauw brengen, omdat clubs geen vergoeding meer kunnen vragen. “Er zijn, dat heeft het Hof destijds zelfs gesuggereerd, andere systemen denkbaar om opleiding te bekostigen. Maar daar wil men niet aan.”

Dat het Bosman-arrest de chaos in de voetbalwereld slechts heeft vergroot en de handel in voetballers bevorderd, zoals een populaire zienswijze deze dagen wil, verwijst Blanpain naar het rijk der fabelen. “Dat heeft met het Bosman-arrest niets te maken. Wel met degenen die het niet om de sport, maar alleen om het geld te doen is. Die gieren moeten worden uitgestoten. Malafide makelaars moeten hard worden aangepakt, maar de FIFA doet niets en de Belgische bond nog minder.”

Het wordt tijd, aldus Blanpain, dat er in het Europees Verdrag meer aandacht wordt besteed aan de sport. “De EU moet van de beoefening van sport door en voor iedereen een kernzaak maken.” Dat professionele sport een speciaal karakter heeft en niet zonder meer gelijk gesteld kan worden met een doorsnee economische activiteit, zoals UEFA en FIFA niet nalaten te benadrukken, erkent Blanpain. “Maar dat betekent geen vrijbrief om allerlei regels aan je laars te lappen. Je kunt niet toestaan dat zo'n belangrijke tak van menselijke sociale activiteit zijn voeten veegt aan de mensenrechten”.