Corruptie teistert luchtvaart Afrika

KINSHASA (AP, AFP, Reuter) - De vliegramp die maandag volgens de jongste cijfers het leven kostte aan ruim 290 mensen op een markt in de Zaïrese hoofdstad Kinshasa, illustreert voor de tweede keer in een maand hoe onveilig de Zaïrese luchtvaart is. Corruptie en louche luchtvaartmaatschappijtjes bedreigen niet alleen de luchtvaart in Zaïre, maar in grote delen van Afrika.

In Zaïre vervoeren zekere enige tientallen obscure particuliere luchtvaartmaatschappijen mensen en goederen. Zakenlui en zelfs politici in dit door en door corrupte land zonder effectief bestuur zijn afhankelijk van hun diensten, omdat de staatsmaatschappij uitblinkt in overboekingen, vertragingen en annuleringen, om van schending van de veiligheidsnormen nog maar te zwijgen - in de Verenigde Staten worden Zaïrese vliegtuigen geweerd.

De particuliere maatschappijen kunnen technische keuringsrapporten voor hun toestellen en vergunningen kopen. Ook brevetten zijn te koop, even makkelijk als rijbewijzen. Alternatieve vormen van vervoer zijn er niet: de voornaamste wegen in het reusachtige land zijn door jaren verwaarlozing onder het bewind van dictator-kleptocraat Mobutu Sese Seko al lang onbegaanbaar.

Het Russische Antonov-transportvliegtuig dat maandag enkele minuten na de start van het vliegveld Ndolo neerstortte op een populaire markt in Kinshasa, was meer dan 35 jaar oud, had geen toestemming om op te stijgen en was waarschijnlijk te zwaar beladen. Vermoedelijk heeft de Zaïrese maatschappij die het vliegtuig bezit de autorisatie van een ander bedrijf 'geleend' om te kunnen vertrekken.

De bestemming van het vliegtuig, dat werd bestuurd door een vierkoppige Russische bemanning, was Angola - niet het gebied dat valt onder het gezag van de Angolese regering, maar het deel waar de rebellenbeweging Unita de lakens uitdeelt. Deze vluchten vinden min of meer illegaal plaats: de Angolese regering heeft deze vluchten, waarop vaak wapens gesmokkeld zouden worden voor de rebellen, verboden. De vluchten gelden ook als riskant, omdat het over het algemeen niet de meest betrouwbare toestellen en bemanningen zijn die ze uitvoeren.

Op 18 december verongelukte al eens een door Unita gecharterd vliegtuig, waarbij ten minste 136 mensen omkwamen. Zaïrese luchtvaartautoriteiten noemden overbelasting als oorzaak van dat ongeluk.

Vermorzeld

De ramp van maandag heeft vermoedelijk dezelfde oorzaak. “Het toestel slaagde er niet in zijn neus te verheffen”, aldus een medewerker op het vliegveld die er ooggetuige van was hoe het toestel, luttele seconden nadat het zich enkele meters van de grond had verheven, neerkwam. Het toestel schoof door een drukke marktstraat, waarbij auto's en stalletjes van straatverkopers werden vermorzeld. Uiteindelijk kwam het na tweehonderd meter tot stilstand. Ooggetuigen zeiden dat vervolgens een explosie had plaatsgevonden. Ndolo, ooit Zaïres internationale vliegveld maar nu nog alleen in gebruik voor privétoestellen en vrachtvliegtuigen, ligt in de stad zelf, op minder dan vijf kilometer afstand van de voornaamste hotels en ambassades.

Volgens Zaïrese autoriteiten vervoerde het toestel 2700 kilogram motorolie, tarwe en gezouten vis, die afgeleverd hadden moeten worden bij de Unita. Minister van verkeer Bernardin Munguldeaka zei voor Radio Zaïre dat het toestel ten minste 270 kilogram te zwaar geladen was. Tegen de vier Russische piloten, die de ramp hebben overleefd, zal vermoedelijk een onderzoek worden ingesteld. De regering kondigde twee dagen van nationale rouw af, verbood alle transportvluchten voor onbepaalde tijd, en gelastte een juridisch onderzoek naar de oorzaak van de ramp.

Maar de Zaïrese oppositie heeft in de vruchten van dat onderzoek geen enkele fiducie. Oppositionele kranten hekelden gisteren de gemene zaak van 'mafiosi' en politici. “Nooit heeft ons land welk voorschrift dan ook nageleefd, op welk terrein dan ook”, schreef een krant. Dat de Zaïrese wantoestanden geen uitzondering vormen, blijkt uit recente vliegtuigongelukken in Afrika. Op 3 december stortte een Boeing 737 van Cameroon Airlines neer in moerasland bij een poging op het internationale vliegveld van Kameroen te landen. De afgelopen maanden stortten ook drie Nigeriaanse vliegtuigen neer; het laatste in november.