VN-macht voor Burundi kansloos en ongewenst

Van onze buitenlandredactie AMSTERDAM - Artsen onder Grenzen is niet gelukkig met het voorstel van VN-secretaris-generaal Boetroes Boetroes Ghali om medewerkers van hulporganisaties in Burundi te laten beschermen door gewapende VN-'wachten'. Positiever is de hulporganisatie over Ghali's plan, om in buurland Zaïre VN-troepen te stationeren, die in geval van grootschalige slachtpartijen kunnen ingrijpen. Maar de plannen lijken bij voorbaat kansloos wegens de vele praktische bezwaren.

Boetroes Ghali deed zijn voorstellen dinsdagavond, in een brief gericht aan de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties. In zijn brief schrijft de VN-topman dat hij vreest voor “massaal etnisch geweld” in Burundi.

Dat is ook de vrees van Artsen onder Grenzen (AzG), die vorige maand alarm sloeg over de moeilijkheden van hulpverlening aan slachtoffers van het politiek-etnische geweld in het land. Extremisten, hetzij Hutu's, hetzij Tutsi's, vermoorden wekelijks honderden burgers. Het Burundese leger, dat vooral bestaat uit Tutsi's, is allesbehalve een neutrale macht: het opereert als belangenbehartiger van de Tutsi's, en staat vrijwel los van de gematigde regering.

Onveilige wegen

Veel slachtoffers vallen op plekken waar hulporganisaties wegens de hoge risico's niet kunnen komen. Transport van hulpgoederen naar klinieken wordt ernstig bemoeilijkt door onveilige wegen. Zelfs in hun kantoren zijn hulpverleners niet veilig voor aanslagen, berovingen en bedreigingen. De militanten van beide zijden hebben nu eenmaal weinig op met het begrip 'neutraliteit', dat voor hen gelijk staat aan heulen met de vijand. Veel hulporganisaties, waaronder het Rode Kruis, hebben daarom de afgelopen weken hun medewerkers uit Burundi teruggeroepen.

Toch vindt AzG-woordvoerder Wouter van Empelen het geen goed idee om, zoals Boetroes Ghali heeft voorgesteld, hulpmedewerkers te laten escorteren door VN-wachten. “Wij zullen geen bewapende bescherming accepteren”, zegt Van Empelen. “In onze filosofie roepen wapens nog meer wapens op. Als er gewapende wachten komen, dan zullen er ongetwijfeld organisaties zijn die wel eens willen uitproberen hoe goed hun bewapening wel is. Dat zal ten koste gaan van nog meer slachtoffers.”

Van Empelen zou er de voorkeur aan geven dat alle diplomatieke middelen worden aangewend om de instabiliteit in het land tegen te gaan. “Het probleem van de hulpmedewerkers komt natuurlijk voort uit het probleem dat de bevolking heeft.” Volgens Van Empelen hebben de VN en andere multi-nationale organen bij al hun diplomatieke missies zich te zeer geconcentreerd op politici van goede wil, waar het er juist op zou aankomen de extremisten rond de tafel te krijgen.

Preventief

Een VN-macht in Zaïre, die kan ingrijpen bij een totaal oncontroleerbaar bloedbad, zou volgens Van Empelen 'een zekere preventieve werking' kunnen hebben. “Wij vragen nu niet om een gewapende interventie, omdat wij menen dat de diplomatieke middelen nog niet zijn uitgeput. Maar misschien werkt het, als de strijdende partijen zouden weten dat een gewelddadige overwinning in hun machtsstrijd onmogelijk is, omdat een VN-leger die optie zal verhinderen.”

Overigens heeft het er alle schijn van dat Boetroes Ghali's voorstel zal sneuvelen. VN-diplomaten in Washington zeiden gisteravond tegen persbureaus bar weinig fiducie te hebben in de bereidheid van de lidstaten om troepen en fondsen beschikbaar te stellen. Vorig jaar maart heeft Boetroes Ghali al eens opgeroepen tot interventie in Burundi, maar de lidstaten gaven hem nul op rekest.

Ook in Burundi zelf zal Boetroes Ghali's plan op schier onoverkomelijke weerstand stuiten, zo meent de Belgische Rwanda- en Burundi-expert professor Filip Reyntjens. Het is nauwelijks denkbaar dat de VN erop aansturen om de 'wachten' desnoods tegen de wil van de Burundese regering het land in te sturen. En die regering zit in een dwangpositie.

“Noch de Tutsi-oppositie noch het leger zullen VN-troepen in Burundi toelaten”, meent Reyntjens. De Burundese Tutsi-minderheid, die de genocide op Rwandese Tutsi's nog vers in het geheugen heeft zitten, ziet het door Tutsi's overheerste leger als 'levensverzekering'. “Misschien dat ze vijftig VN'ers nog door de vingers willen zien, maar meer ook niet. Juridisch is de zaak zeer vergrendeld. Het is de president wettig alleen toegestaan om buitenlandse troepen uit te nodigen als de nationale veiligheidsraad daarmee instemt. En daar is de Tutsi-oppositie in de meerderheid.”

'Brandweer'

Ook plaatst Reyntjens vraagtekens bij het idee van een troepenmacht in het buurland Zaïre dat moet optreden als 'brandweer' bij grootschalige bloedbaden. “Misschien dat stationering in Zaïre nog wel te regelen zou zijn, al is zoiets nog niet eerder vertoond. Ik ben zeer benieuwd naar de formulering van hun mandaat, dat een soort preventief mandaat zou moeten zijn.”

Als het de VN menens is met een troepenmacht, dan zullen ze het niet op een koopje krijgen, benadrukt Reyntjens. “Als het in Burundi echt ontploft, dan heb je om orde op zaken te stellen toch zeker vijfduizend elite-militairen nodig, goed bewapend en voorzien van een ruim mandaat. Het Burundese leger telt 18 000 soldaten. Daar loop je niet zomaar even overheen.”