Geen rode oortjes in Brussel over Italiaanse agenda

AMSTERDAM - Premier Lamberto Dini ontving gisteren in Rome de nummer 1 van de Europese Commissie, Jacques Santer, voor de aftrap van het Italiaanse EU-voorzitterschap. Of dat tevens het laatste publieke optreden van Dini was als regeringsleider, daarover beslist het Italiaanse parlement deze week in een debat dat vandaag begint.

De bijeenkomst met Santer aan de vooravond van de parlementaire discussie over zijn politieke toekomst was voor Dini natuurlijk een uitstekende gelegenheid om nog eens te benadrukken dat Italië als huidige voorzitter van de Europese Unie geen regeringscrisis kan gebruiken. En dat het beter is hem te gedogen tot de zomer, zoals president Oscar Luigi Scalfaro heeft voorgesteld.

Bij zijn aantreden vorig jaar januari verklaarde Dini, oud-minister van financiën onder Berlusconi, dat zijn zakenkabinet slechts kort aan zou blijven. De premier beloofde zijn ontslag in te dienen na afronding van een programma van vier punten. Maar Il Rospo, de pad, wist zijn vertrek uit te stellen door nieuwe zaken aan te dragen.

In de politieke chaos zorgde het kabinet-Dini voor enige stabiliteit. Zo werd een noodbudget aangenomen om te voorkomen dat Italië helemaal van de weg zou raken naar aansluiting bij de Europese monetaire unie (Emu). En het mes werd gezet in de buitensporige Italiaanse pensioenvoorziening, die het land in de toekomst financieel de das om zou hebben gedaan. De inflatie bleef binnen de perken (vorig jaar 5,8 procent) en de lire steeg in waarde.

In de herfst van vorig jaar kwam Dini in de problemen over de aanvaarding van de begroting voor 1996. Zijn val kon hij slechts voorkomen door zijn aftreden toe te zeggen per 31 december '95 in ruil voor de steun van de uiterst linkse splinterpartij Rifondazione Comunista.

De premier kwam zijn belofte na, hij diende op 30 december zijn ontslag in bij president Scalfaro, maar die weigerde dat te aanvaarden. Hij stuurde Dini terug naar het parlement met de opdracht te onderzoeken of er voldoende steun was om hem aan te laten blijven tot na het Italiaanse voorzitterschap van de EU, in juni.

Nieuwe verkiezingen, in maart of april, zouden een fiasco maken van dat EU-voorzitterschap, zo redeneerde Scalfaro. De eerste drie maanden van '96 zouden opgaan aan campagne voeren en de volgende drie aan het vormen van een regering.

De president, de enige die het parlement kan ontbinden en nieuwe verkiezingen uitschrijven, maakte er overigens geen geheim van dat hij Dini nog wel aan wil laten blijven tot 1 januari 1998. “De 50e verjaardag van onze huidige constitutie, een mooie datum om grondwettelijke hervormingen af te ronden”, aldus Scalfaro in zijn nieuwjaarstoespraak.

Voorafgaand aan het debat van deze week dat vermoedelijk tot donderdag duurt, hebben diverse partijen zich al in positie gemanoeuvreerd. De Alleanza Nazionale (AN) van Gianfranco Fini, bondgenoot van Silvio Berlusconi in diens 'Vrijheidsalliantie', verlangt dat Dini opstapt. De 'post-fascisten' willen per se verkiezingen, omdat die winst voor hen beloven. Zij overwegen een motie van wantrouwen in te dienen tegen de regering.

De PDS, de grootste partij ter linkerzijde, voelt daarentegen voor voortzetting van het kabinet. De sociaal-democraten van Massimo D'Alema wijzen raadplegen van de kiezer niet direct af, maar hopen stemmen te winnen door “te handelen in het landsbelang”.

Ex-premier Berlusconi neemt een tussenpositie in. Tot ergernis van Fini's AN stelde hij de vorming van een kabinet van nationale eenheid voor, eventueel geleid door Dini. De voorman van Forza Italia gaat liever niet naar de stembus, nu hij op 17 januari moet voorkomen wegens vermeende corruptie. Maar gesprekken met de PDS sprongen af, zodat de keuze blijft: Dini of nieuwe verkiezingen.

De Lega Nord, die het kabinet-Berlusconi eind '94 ten val bracht door uit de regering te stappen, stelt voorwaarden voor het aanblijven van Il Rospo. Haar plannen voor een federaal Italië moeten vorm krijgen, anders komt de partij met een eigen motie van wantrouwen (steun aan de post-fascisten van Fini is uit den boze). Maar de Lega vreest verkiezingen, omdat die zetelverlies beloven.

Alles opgeteld, lijkt het erop dat de partijloze Dini nog wel een tijdje blijft zitten in het paleis Chigi, het Italiaanse Catshuis. In dat geval zorgt de kruidenierszoon uit Florence, die zijn geboortestad tot centrum van het Italiaanse EU-voorzitterschap heeft gemaakt, voor een primeur door als eerste niet-gekozen premier de EU-hamer te hanteren.

In Brussel ligt niemand intussen wakker van de vraag wie de regering in Rome leidt, de verwachtingen over het Italiaanse voorzitterschap zijn niet bijster hoog gespannen. Romeinse bureaucraten hebben een dikke agenda in elkaar getimmerd, om een herhaling van vijf jaar geleden te voorkomen toen 's lands media het Italiaanse EU-voorzitterschap omschreven als “een bus bestuurd door de Marx-brothers”. Maar de Italiaanse plannen zijn weinig opwindend, oordelen Brusselse diplomaten.

Voorlopig hoogtepunt wordt de opening van de inter-gouvernementele conferentie in maart, waarop de EU-verdragen en -instellingen worden herijkt. Belangrijke beslissingen zullen evenwel niet worden genomen voor juni. Verder zal gesproken worden over uitbreiding van de Unie, maar niet meer dan dat. En Italië zal zich sterk maken voor het aanhalen van de banden met staten rond de Middellandse Zee, een onderwerp dat door de vorige EU-voorzitter, Spanje, werd aangekaart.

De Italianen zullen waarschijnlijk immigratie wat hoger op de Europese agenda plaatsen, en de ideeën van de ex-voorzitter van de Commissie, Jacques Delors, over werkgelegenheid afstoffen. Dit om het Italiaanse publiek te laten zien dat Europa zich druk maakt over prangende kwesties in eigen land. Wat lastig wordt het als Rome verzachting van de voorwaarden voor toetreding tot de Emu ter sprake brengt, waar het land onmogelijk aan lijkt te kunnen voldoen. Maar ook op dat terrein verwacht niemand hemelbestormende voorstellen van de Italianen.

Het belang van het EU-voorzitterschap blijft dus voornamelijk beperkt tot Italië zelf: een argument om Dini aan te laten blijven, en om hem ruimte te verschaffen te bedenken waarom hij ook na juni onmisbaar is.