Jacques Foccart 1913 - 1997

Van onze buitenlandredactie AMSTERDAM - Hij was al 83 en had de ziekte van Parkinson, maar het moment waarop Monsieur Afrique Jacques Foccart is overleden, is toch pikant. Wellicht werden zijn zorgen over de crisis in Zaïre hem fataal, nu Frankrijk in dit enorme Afrikaanse land aan invloed dreigt te verliezen.

Invloed in Afrika was immers het belangrijkste in het leven van Foccart, die gisterochtend dood in zijn woning in Parijs werd aangetroffen. “Ik denk dat zijn hart het heeft begeven”, zei zijn medewerker vanuit de woning waar Foccart vele Afrikaanse staatshoofden ontving, tot aan tirannen als Jean-Bedel Bokassa (Centraal-Afrikaanse Republiek) toe.

Hoewel Foccart de Afrika-adviseur was van de presidenten De Gaulle, Pompidou en Chirac, noemde zijn biograaf hem 'een man in de schaduw'. Hij trad zelden in de openbaarheid, maar stuurde op handige wijze jarenlang de ontwikkelingen in Franstalig Afrika. Het tijdschrift Jeune Afrique noemde hem ooit een Machiavelli, “een man die op lange afstand coups en tegencoups organiseerde”.

Een gevleugelde term in Parijs waren de 'netwerken van Foccart'. Ze bestonden uit Franse zakenlieden, militairen, politieke adviseurs en ontwikkelingswerkers in Afrika, die een grote vinger in de Afrikaanse pap hadden. Volgens critici van Foccart werden deze 'netwerken' bovendien gebruikt om Franse ontwikkelingshulp terug te sluizen naar de partijkas van de Gaullistische partij. Zo wordt onder andere van de Zaïrese president Mobutu beweerd dat hij zijn Franse ambtsgenoot Chirac zes jaar geleden voor diens verkiezingscampagne een flinke schep geld heeft geschonken.

Foccart begon zijn carrière in de tweede wereldoorlog toen hij generaal De Gaulle steunde in het verzet. In 1958 werd hij diens persoonlijke raadgever en secretaris-generaal voor Afrikaanse zaken, een functie die hij tot 1974 behield. Het waren zijn glorie-jaren: geen president in de voormalige Franse kolonies kon worden benoemd zonder de goedkeuring van Foccart. Ook lanceerde hij in Gabon in 1964 de eerste in een lange reeks van Franse militaire interventies in Afrika.

In de jaren negentig verloor hij aan invloed, toen de socialist Mitterrand de Afrikaanse landen opriep tot democratisering. Maar nadat Chirac in 1995 tot president werd gekozen, mocht Foccart direct mee op diens eerste reis naar Afrika. Ook zou hij de afgelopen maanden vanwege Zaïre vrijwel dagelijks bij Chirac aan de telefoon hebben gehangen.

Volgens sommigen was Foccart op het laatst een soort 'oude oom' aan wie niet te veel gewicht moest worden toegekend. Maar duidelijk is wel dat de progressievere vleugel in de Franse regering, die het Afrika-beleid doorzichtig en modern wil maken, nog altijd gehinderd wordt door de 'Foccart-kliek', die het koloniale verleden maar niet los wil laten.