cabaret

Van di 21 t/m za 25 januari De Kleine Komedie, Amsterdam. Tournee t/m mei.

Maar Van Merwijk was helemaal niet van plan met cabaret op te houden, ook al verkondigde hij dat overal, zonder ook maar één keer uit zijn rol te vallen. Hij had de stunt alleen bedacht om een jaar later zijn 'come back' te kunnen maken met 'Het Podiumbeest is terug'. Daarmee staat hij deze hele week in de Amsterdamse Kleine Komedie.

'Verrassing' is een sleutelwoord voor Van Merwijk. Vandaar die mystificatie rond het stoppen met zijn cabaretcarrière. Vandaar ook zijn keuze in de eerste helft van zijn nieuwe, vijfde programma alleen maar op te treden als conférencier. Als spitsvondig liedjeszanger is hij inmiddels bijzonder populair, zo blijkt uit zijn omvangrijke speellijst en uit overvolle zalen, ook in de 'provincie', zoals in de Eindhovense Stadsschouwburg, waar ik de voorstelling afgelopen donderdag zag. Maar Van Merwijk geeft zijn publiek graag iets anders dan waar het op voorhand op rekent, hij bewaart zijn liedjes dus voor de tweede helft. Ook dan is er een verrassing: het publiek moet het stellen zonder het vertrouwde geluid van Van Merwijks akoestische gitaar. Hij heeft besloten deze keer 'elektrisch cabaret' te maken.

Aan het slot van de eerste helft symboliseert Van Merwijk op fraaie wijze de visie die ten grondslag ligt aan zijn behoefte steeds weer te verrassen. Dan stelt hij dat Vincent van Gogh tijdens zijn leven niet één schilderij verkocht, omdat hij zijn omgeving er niet op attendeerde dat het hier om kunst ging. Van Merwijk: “Van Gogh deed maar wat. En als je er geen theorie aan verbindt, wordt het niet als zodanig herkend. Kunst mag klaarblijkelijk niet verrassend zijn.” Door zo nadrukkelijk ten strijde te trekken tegen dat laatste gegeven en onvoorspelbaar en verrassend te willen zijn, stelt Jeroen van Merwijk zich in het theater een duidelijk doel. Het bevalt me zeer dat de aanpak die hij daarvoor kiest wederom geraffineerd is, maar nog meer dat de boodschap die daarachter schuilgaat als steeds zeer geëngageerd is. Zo keert hij zich ook in dit programma fel tegen de domheid en oppervlakkigheid die zich meer en meer van de maatschappij meester maakt, waarbij de commerciële omroepen het zelfs verkiezen een spreekbuis te zijn voor elke mening van 'de gewone man'.

Het vorige programma zat doortimmerd in elkaar, vertelt Jeroen van Merwijk bij aanvang, maar omdat niemand dat merkte, ziet hij daar maar vanaf. Vervolgens laat hij een stapel tekstvellen over het podium uitdwarrelen, waaruit hij schijnbaar lukraak zijn verhalen, anekdotes of one liners kiest of laat kiezen. Daarmee smeedt hij doortrapt een tweede laag, aangezien hij een tijdlang bewust de suggestie wekt net als Van Gogh 'maar wat te doen'. Maar natuurlijk zit elke tekst op zijn plek. In de tweede helft heeft hij een stapeltje van die tekstvellen achter elkaar gezet op zijn muziekstandaard en zonder onderbreking zingt hij deze nieuwe liedjes, die uiteenlopen van romantisch tot cynisch en van kolderiek tot poëtisch. Vervolgens vertolkt hij nog wat toegiften, maar natuurlijk net niet diegene waar zijn publiek om roept, want Van Merwijk is geen artiest die op wenken bedient.