Russische oorlogstrauma's gunstig voor Saddam

MOSKOU - Dagenlang al demonstreren ze voor de Amerikaanse ambassade in Moskou, Russische nationalisten van allerlei pluimage. De oorlogsdreiging in de Golf heeft hen geïnspireerd tot het vervaardigen van plakkaten uit, ogenschijnlijk, vervlogen tijden. Eén bord toont het nationale Amerikaanse symbool, de zeearend, met een paar benen uit zijn snavel hangend. 'De grote menseneter' staat erbij.

Dit soort tekeningen sierden regelmatig de krantenpagina's ten tijde van de Koude Oorlog. Tot de perestroika begon halverwege de jaren tachtig, was Amerika het grote kwaad, de satan. Die periode van harde confrontatie lijkt op dit moment te herleven in Rusland naar aanleiding van de huidige crisis in de Golf.

Het zijn niet alleen de nationalisten die terugvallen op de oude Sovjet-retoriek. Ook vanuit gematigde hoek zijn verdacht veel pro-Iraakse geluiden te horen. De progressieve Nezavisimaja Gazeta (Onafhankelijke Krant) kwam vorige week donderdag met een voorpagina van ongekende platvloersheid. Een foto van twee vragend kijkende Iraakse kindertjes was afgebeeld naast die van een vastberaden Boris Jeltsin. “Iraakse kinderen kijken vol hoop naar de Russische president”, meldde het onderschrift. De krant oordeelt regelmatig hard over Jeltsin. Maar in zake Irak is zij vol lof voor de president. Alleen de woordkeuze van Jeltsin wordt gehekeld: “Die liet als gewoonlijk te wensen over”. Maar kritiek op de onzinnige uitspraken van de president over een op hande zijnde Derde Wereldoorlog, valt er niet te lezen. De Nezavisimaja Gazeta vindt het belangrijker dat de president “de kern van de zaak raakt”. Namelijk dat de VS “te ver gaan. Iemand moet ze dat vertellen”, meent de krant.

'Net als Stalin' Niemand lijkt zich dezer dagen in Rusland af te vragen waar Saddam Hoessein voor staat. Op de Novinski Boulevard voor de ambassade van de VS willen ze dat al helemaal niet weten. Voor Vera van 62 jaar en haar medestandsters is Saddam een broer en held. “Net als Stalin”.

De demonstranten hadden afgelopen vrijdag een mooie dag. Hun eindeloze posten werd beloond met een bezoekje van Vladimir Zjirinovski, de nationalist onder wiens vlag de demonstraties voor de ambassade varen. Zjirinovski kwam daar echter niet verder dan wereldpolitiek bedrijven vanaf een keukenkrukje met megafoon. Hij maakte enkele grote stappen door de geschiedenis, zoals hij dat wel vaker doet. De Sovjet-Unie had de republikeinen gesteund tegen de fascisten tijdens de Spaanse burgeroorlog. Net als de Sovjet-Unie moest Rusland nu Saddam te hulp schieten om het imperialistische gevaar van de VS te keren. Daarvoor zou Rusland nog sterk genoeg zijn. Verder bestond zijn betoog uit een aaneenrijging van loftuitingen aan het adres van Saddam en het 'vreedzame Iraakse volk'.

Zjirinovski staat allesbehalve alleen. Zijn politieke tegenstanders tappen momenteel uit hetzelfde vaatje, zij het op andere toon. 'De Amerikaanse agressie' blijkt een bijzonder verbroederend effect te hebben in de Doema, het Russische parlement.

Grote pleitbezorgers van de Iraakse zaak in de Doema zijn ook de oppositionele communisten. De gematigde regeringspartij 'Ons Huis Rusland' waarschuwde afgelopen week dat de ratificatie door het parlement van het ontwapeningsverdrag Start 2, waarop de VS al geruime tijd aandringen, wel eens in gevaar kan komen als gevolg van bombardementen op Irak.

Hoewel Zjrirnovski hard schreeuwt, bepaalt de communistenpartij, nog altijd de populairste van het land, de sfeer. Het was de communistische Doema-voorzitter, Gennadi Seleznjov, die vorige week voor het eerst repte van een Derde Wereldoorlog, als de VS Irak zouden aanvallen. Jeltsin heeft de woorden van de gerespecteerde voorzitter kennelijk goed op zich laten inwerken. Nog geen dag later kwam de president met zijn 'eigen' wereldoorlog.

In geen enkel land ligt de Tweede Wereldoorlog zo dicht aan de oppervlakte als in Rusland. Zinspelen op een vervolg raakt een bijzondere gevoelige snaar, zo viel ook voor de Amerikaanse ambassade te bespeuren. “Clinton heeft geen verbrande velden gezien, dan zou hij dit niet doen”, riep een verontwaardigde oude vrouw.

Door de hoge prijs die is betaald voor de strijd tegen nazi-Duitsland - 20 miljoen doden - vinden de Russen dat de Tweede Wereldoorlog is gewonnen door de heroïsche SovjetUnie. Amerika speelde volgens hen slechts een bijrol. Het feit dat de VS thans weinig rekening meer hoeven te houden met Moskou plus de frustratie over de militaire impotentie van de jonge Russische natie, verklaven veel van de woede op het trottoir voor de ambassade.

De woede en frustratie worden nog eens extra gevoed door de houding van Bagdad. Die heeft pijnlijk duidelijk gemaakt dat Rusland heeft afgedaan als mondiale grootmacht. Uit de kolommen van de kwaliteitskrant Izvestija sprak een duidelijk gevoel van vernedering en verslagenheid over de vorige week door Irak in de wind geslagen Russische bemiddelingspoging.

“Het Midden-Oosten heeft respect voor sterke landen als de VS, of trotste landen als Irak. Rusland hoort in geen van beide categorieën thuis”, concludeerde de commentator van de krant naar aanleiding van het vruchteloze bezoek aan Bagdad van de speciale afgezant van Jeltsin.