Zotteklap

Per nieuwe minister of staatssecretaris van mediazaken wordt in Nederland de omroep op de schop gegooid. Doordat OCW een sluitpost is bij de kabinetsonderhandelingen wil daar nog wel eens iemand terechtkomen die z'n eigen radio nauwelijks kan aanzetten, voor tv kijken nooit tijd had en de komende vier jaar ook niet zal hebben, en zich een cultuurkenner waant omdat hij met de tram wel eens langs de Stopera komt. Met Rick van der Ploeg als staatsscretaris zijn we dan ook weer voorspelbaar in de aap gelogeerd. Dat hij slechts liefdesverklaringen kan afleggen aan alles wat commercieel is en tegelijk een solide basis onder een publieke tv-voorziening verder wil aantasten kan geen verrassing zijn; dat is paars op vele gebieden voor u.

Op het Nationale Omroepcongres legde hij deze week wat breder uit wat hij met z'n eerste wilde opmerkingen als staatssecretaris had bedoeld. Zo vindt hij dat de publieke omroep teveel is gaan lijken op de commerciële. De publieke omroep moet zich niet op de massa richten, want dat doen de commerciëlen al. Dus, voorbeeldje, wat Van der Ploeg betreft moeten kunstprogramma's op prime time worden uitgezonden. Ik zal de Mediawet niet gaan citeren, maar volgens mij staat daarin expliciet dat de publieke omroep een taak op alle terreinen voor alle mensen heeft. Dat ís namelijk publieke omroep.

Volgens het laatste jaarverslag van het Commissariaat voor de Media hebben de omroepen zich in 1997 goed gehouden aan de porties informatie, cultuur, drama en sport die ze moeten bieden. Dat sommige programma's enige gelijkenis vertonen met sommige programma's van commerciële zenders zit vooral in de aard van het medium. Maar het is echt zotteklap om te beweren dat je het verschil tussen publiek en commercieel niet meer ziet. Dat kan alleen als je letterlijk en figuurlijk niets ziet. Dus dan maar kunstprogramma's naar prime time. RTL-baas Porsius wreef in z'n handen, want doorgaans moet je op de markt je concurrenten zelf zien te verslaan.

Op Nederland 3 zit kunst regelmatig op prime time, weliswaar met dikwijls marginale kijkersaantallen waar een massamedium als tv niet voor bedoeld is, maar dat is nu eenmaal een van de aardige kanten van het Nederlandse omroepbestel. Daarin is ruimte gemaakt om naast iedereen ook de kleinste deelpublieken te bedienen. Maar dat kan zeker niet elke avond van de week, want de omroepen dienen ook nog kijkcijfers te halen waarmee ze straks bij dezelfde Van der Ploeg hun bestaansrecht moeten zien te legitimeren. Die kon het trouwens uiteraard niet laten met zijn belangrijkste culturele instrument, de zakjapanner, voor te rekenen dat de commerciële omroepen toch al beter bekeken worden dan de publieke.

Het is duidelijk dat de drie Nederlands tv-netten zich nog wat verder zouden kunnen profileren. Maar daar zit een grens aan, want een té geprofileerde zender stoot ook af. Het is makkelijk om dan te verwijzen naar de Vlaamse publieke omroep, die vorig jaar maar weer eens een nieuwe koers met nadrukkelijk geprofileerde netten inzette. Maar dat was wel een noodsprong na jarenlang politiek en financieel zwaar verontachtzaamd te zijn. De Vlaamse profilering is ook voor een belangrijk deel windowdressing, zodat het niet opvalt dat die omroep op diverse gebieden grote gaten heeft moeten laten vallen.

Elke vergelijking met een buitenlandse omroep gaat snel mank. Dat bleek ook toen Van der Ploeg de Britse ITV en Channel 4 aanwees als voorbeelden van commerciële zenders die hoogwaardig drama uitzenden. Klopt, en het zou heel mooi zijn als Van der Ploeg nog eens wat fondsen beschikbaar stelde voor dat drama, waar je overigens bij lange na niet de kijkcijfers mee haalt die je met wat vertaalde komedies en soaps binnensluist. In elk geval niet de kijkcijfers die de Luxemburgse eigenaren eisen. Wel zouden de aandeelhouders het zeer op prijs stellen als de Nederlandse culturele fondsen ook een bijdrage zouden leveren aan de winst die voor volgend jaar op hoeveel honderd miljoen ook al weer was gesteld? Bovendien moeten ITV en Channel 4 zich eens in de tien jaar legitimeren bij de Britse overheid voor hun programma-aanbod. Daar gelden ook minimale eisen op het gebied van cultuur, informatie, enz. En mocht je die als commerciële omroep niet hebben gehaald, dan raak je zo maar je licentie kwijt.

Ik had niet de indruk dat de Nederlandse staatssecretaris ook maar vaag in een positie ten opzichte van RTL 4 en het bordeel van SBS 6 verkeerde om daar de programma's 'interessanter' te gaan maken. Maar ze zien hem graag komen; ze zijn gek op weer zo'n staatssecretaris die hun belangrijkste concurrent onderuit wil schoffelen.