De bommenlegger is trouw aan zijn recept

De misdaad kent stille getuigen. Een vingerafdruk, een verloren briefje, opnamen van een telefoongesprek, de resten na een explosie, een besmeurde stoeprand, een ontzield lichaam. De specialisten van het Gerechtelijk Laboratorium in Rijswijk zoeken naar de waarheid achter die sporen. In de serie Sporen wordt in iedere aflevering een specialisme belicht. Vandaag deel 6: de explosievenexpert.

Het ziet er knullig uit. Een houten kistje met magneten aan de zijkant, een eenvoudig klokje met draadjes en een ontsteker. ,,Daar gaat Semtex in, het Ira werkt of werkte met die springstof. Bekend en berucht is Semtex, omdat er zoveel van dat Tsjechische kneedbare spul illegaal in omloop is gebracht en in handen is gevallen van terroristen en criminelen.''

Wout Karelse is explosievenexpert. De Ira-bom wordt met de magneten onder een auto geplakt. De plaatser zet het hendeltje met het klokje om, anders loopt de aanslagpleger zelf het risico in de lucht te vliegen. ,,Als de Engelse politie resten van een magneet vindt, is het zeker een Ira-bom. Als bommenleggers een recept hebben gevonden dat werkt, wijken ze er zelden van af. Ons probleem is dat er in Nederland niet zoveel bommen worden gelegd. Wij moeten zoeken hoe de gek hem heeft gemaakt.''

Het maken van een bom is niet zo moeilijk. Karelse laat een fraai historische handleiding zien: Anarchistisch kookboek voor bommen van William Powell. In allerhande publicaties en op internet is te lezen hoe met betrekkelijk eenvoudige middelen een explosief te fabrieken is. Een kookwekker, een semafoon, een touwtje dat uit de deur steekt. Alles waarmee je iets 'aan kunt zetten' kan voldoen. Karelse laat een ontplofte zaklamp zien. ,,Die was op een oprit van een woning gelegd. Op het moment dat de nieuwgierige vinder hem aandeed - zoiets doe je - explodeerde de lamp.''

De zaklantaarn verwondde het slachtoffer ernstig. Hij was gevuld met het illegale strijkerkruit. Karelse: ,,Waar wij naar zoeken, is of het stukje plakband dat om de lamp is gewikkeld, misschien van een bepaald merk is, een weinig voorkomende kleur heeft. Met zulke details kan het onderzoek gebaat zijn. Daar gaat het tenslotte om. Iets anders in dat verband. Het maakt voor de officier van justitie heel wat uit of het om een echte nepbom gaat of om een bom die door een technisch mankement niet af is gegaan. Zeg maar het onderscheid tussen bedreiging en poging tot moord.''

De afdeling van Karelse krijgt explosieven onder ogen van de meest bizarre samenstelling. Maar de pricipes blijven hetzelfde. Als het om kruit gaat moet het aangestoken worden met een warmtebron. Betreft het springstof dan is een slagpijpje noodzakelijk om de boel te laten knallen. Karelse: ,,Het gevaar van springstof is veel groter. Je kunt gerust met een vrachtwagen vol over een hobbelige weg gaan rijden. Als er maar geen slagpijpje in zit. Anders is het leed niet te overzien. Bij vuurwerkkruit gaat het om honderden meters per seconde; bij springstof om duizenden. Er is nog een verschil. Kruit moet opgesloten worden, kijk maar naar het rotje, springstof niet. Honderd gram Semtex, het gewicht van een half pakje boter, is al dodelijk.''

Karelse en zijn mensen zoeken na een explosie naar resten van de bom. Doorgaans stelt de technische recherche van de politie verdacht materiaal veilig. Voordat het naar het lab in Rijswijk wordt gebracht, gaat het eerst door een grote zeef, omdat heel kleine korreltjes niet veel kunnen zeggen voor het onderzoek. ,,Alleen bij grote zaken, gaan we zelf. Eerst rondkijken, het centrum van de klap opzoeken. Speuren naar materiaal. Bij muren en auto's heb je de meeste kans wat te vinden. Die hebben materiaal tegengehouden.''

De explosievenman legt een stukje steen onder de operatie-microscoop. ,,Het is een gesmolten restant van een bom die gebruikt is bij een bankoverval. Er zitten witte lijntjes in. Dat is veelbelovend. Dat kunnen draadjes van een stof zijn.'' Het minuscule bewijs duidt erop dat er op 'plaats delict' niet veel te vinden is. ,,Dat is niet helemaal waar. Met onze microscopen kunnen zeer sterk vergroten. Het is de vraag, als je weet wat het is, wat er gedaan moet worden met je vondst. Bij een huiszoeking kan de informatie een rol spelen. Om een ander voorbeeld te geven. In films zie je altijd dat de dader gauw het pistool in het water gooit. Dat zal in de praktijk ook wel vaak gebeuren. Anders is het met het maken van een bom. Je vergeet snel de spuitbuis weg te gooien waarmee de staaf met TNT is gekleurd.''

Karelse signaleert een toenemend gebruik van handgranaten. 'Schildpadjes' zoals criminelen ze liefkozend noemen. Veelal afkomstig uit Oost-Europa. Er zitten heel gemene bij, zoals de types uit het voormalige Joegoslavië. Daarin zitten duizenden kleine kogeltjes. Afgezien van de vlijmscherpe scherven die een handgranaat rondslingert, richten die kogeltjes enorme lichamelijke schade aan. ,,Dat is ook de bedoeling van de militairen. De vijand niet dodelijk verwonden met handgranaten, maar gewonden maken die de tegenstander tot last zijn.''

Een geëxplodeerde handgranaat - zoals er onlangs eentje werd gegooid naar het politiebureau van Eindhoven - biedt weinig aanknopingspunten. Toch kan er opeens iets opduiken, waar Karelse wat mee kan. ,,De ring vind je meestal niet terug. De beugel kan er onderweg afschieten en daardoor intact blijven. Daar kunnen aanwijzingen, zoals vingerafdrukken, op zitten.''

Karelse onderzoekt in hoeverre kwaadwilligen met bommen ontdekt kunnen worden. Nu weten hooligans nog altijd lawine-en signaalpijlen die een enorme donderslag geven, het stadion binnen te smokkelen. Met het oog op het EK-voetbal in Nederland en België wordt gewerkt aan nieuwe technieken. Karelse: ,,We moeten steeds weer alert zijn en onze kennis bijschaven. Nu zijn er weer meer afrekeningen met explosieven in criminele kringen. Rotterdam, Zandvoort, Alkmaar, Amsterdam. Daarom zijn we net begonnen met het samenstellen van een landelijk explosieventeam. Dat SFOB vormt bij een bomaanslag meteen een eenheid bestaande uit politie, justitie en ons lab. Het is nodig om een team op afroep te hebben. Afrekeningen zijn er niet aan de lopende band, maar als er een is, moet je er met mensen die kennis van zaken hebben meteen naar toe.''