De beste sprinter is weer een brekebeen

HAMAR - De beste sprinter van het universum dreigt de geschiedenis in te gaan als de man die nooit een Olympische medaille won. Voor Dan Jansen stortte na twee misslagen in de laatste (buiten)bocht van de 500 meter de wereld weer eens in. De wereldrecordhouder kon het goud niet missen, zo leerden alle bespiegelingen vooraf. Een pijnlijke traditie hield echter stand: de praktisch onverslaanbare Amerikaan verandert in een onnozele brekebeen, zodra hij de Olympische vlam ziet branden.

Uren na de finish zakte het hoofd hem nog steeds moede in de schoot. In eerste instantie liet hij de pr-man van dienst aankondigen na de persconferentie van de medaillewinnaars (Goloebev goud, Klevsjenja zilver en Horii brons) nog enkele statements te zullen afleggen. Hij kon het toch niet opbrengen en volstond met het op schrift stellen van het mini-interview dat hij vrij kort na zijn als achtste beeindigde race aan enkele passanten had gegeven. De meest dramatische zin daaruit: “Ik krijg geen echte kansen meer me te revancheren. Ik zal moeten leven met de gedachte nooit Olympisch goud op de 500 meter te hebben gewonnen.”

Onwillekeurig gingen vooral bij Amerikaanse journalisten de gedachten terug naar 14 februari 1988, naar de Olympic Oval van Calgary. Zij hadden al uitgezocht dat Jansen ook toen in het tweede paar moest starten, de binnenbaan lootte en een valse start veroorzaakte voordat hij zijn marteltocht met een val beeindigde. Net als deze winter was Jansen in de kwaliteit van wereldkampioen naar de Olympus gereisd. In Canada kreeg hij kort voor de 500 meter te horen dat zijn zuster Jane aan leukemie was overleden. Het drama was nu beduidend minder groot, maar het schokeffect bleef hetzelfde. Twee misslagen in de laatste bocht, twee correcties met de hand, voldoende om op de been te blijven, maar te veel van het goede om aanspraken op een medaille te kunnen maken. “Het ijs was iets te hard, waardoor ik niet goed grip kreeg”, luidde zijn verklaring. “Ik gleed weg op een plek waar me dat nog eerder nooit is overkomen.”

Voor de tv maakte zijn echtgenote Robin starter Strugstad en ijsmaker Lungstong uit voor alles wat slecht was. Strugstad wachtte veel te lang met zijn pistoolschot, Lungstong had het ijs verziekt. Maar, life goes on, voegde ze er aan toe. En Jansen verzocht de pers dringend hem niet als zielig af te schilderen. “Ik zoek geen excuses. Het is alleen voor mezelf niet te accepteren dat ik als de beste sprinter van het hele gezelschap niet win. De tijden van de andere toppers waren niet geweldig, maar ik denk dat ik een wereldrecord had kunnen rijden. 36,0 of 36,1 had er zeker ingezeten.” Ter vergelijking: Goloebevs 36,33 was goed voor goud.

Op de opbouw van de race viel weinig aan te merken. Een keurige opening van 9,82, slechts zes-honderdste langzamer dan zijn geslaagde recordpoging van twee weken geleden in Calgary. “Dat hij met twee fouten slechts drie-tiende van een seconde op Goloebev hoefde in te leveren, zegt alles over de klasse van Dan en die van de rest”, voegde zijn trainer Peter Muller er aan toe. “Als Dan honderd keer de 500 meter rijdt, wint hij hem gegarandeerd 95 maal. Het heeft zo moeten zijn. Er gebeurt niets in het leven zonder reden. Op het ijs wil ik het niet gooien. Dat het niet zo snel was, doet er niet toe. Het gaat er om wie nummer een is, en dat hoort Dan te zijn.”

Jansen rest vrijdag nog de duizend meter om in zijn vierde en waarschijnlijk laatste Olympische Spelen toch nog een medaille te halen. “Goud op die afstand zal hem alsnog gelukkig maken”, zegt Muller, “maar dit had een speciale dag moeten worden. De 500 meter was de gouden kroon op jarenlang noeste arbeid geweest. Dan zag een wereld instorten. Het zal niet meevallen hem voor de duizend meter te motiveren.” Jansen: “Ik ga vrijdag van start en zie wel. Lukt het, dan is het mooi. Lukt het niet, dan zal de aardbol ook wel doordraaien.”

Lachende Russen

Terwijl de Noorse belofte Roger Strom viel omdat hij diep zittend als een snuffelende hond de laatste bocht inging, geen Nederlander bij de eerste twintig finishte - van het viertal verbeterde alleen Van der Vlies met een fractie zijn persoonlijk record - en de Japanners een bijna collectieve afgang beleefden (slechts brons en nog niet eens voor de hoogst ingezette), zongen twee Russen het hoogste lied. Voor de val van het communisme plachten de Sovjet-vertegenwoordigers zelfs op het erepodium een en al treurigheid uit te stralen, maar Goloebev en Klevtsjenja lachten gisteren wat af met zijn tweeen. Ze blijken in het dagelijks leven hele vrolijke types te zijn. Hun passie is ongeveer dezelfde: snelle auto's of motoren en lekkere meiden. Klevsjenja ging in november tijdens het wereldbekerweekeinde in Berlijn zelfs speciaal onder de zonnebank om met een gebruind gezicht indruk te maken op de vrouwen. Goloebev geeft als hobby op: “Autorijden met meisjes als passagiers. Soms heb ik er twee of drie in mijn auto.”

Vorig jaar veroorzaakte de bravourrijder drie keer een ongeluk, waarvan twee door te hard rijden. Klevsjenja droomt van een echte Harley-Davidson. Tijdens de Spelen van Albertville, waar hij slechts 21ste op de 500 meter werd, verkocht hij zijn trainingsjack met de letters CCCP (een heus collectors item) voor honderd dollar, om onderdelen voor zijn motor van Tsjechische makelij te kunnen kopen. “De wegen in mijn woonplaats Barnajoel (in Siberie - red.) zijn zo hobbelig dat ik er maar 120 kilometer per uur mee kan rijden. Het is mijn droom met een Harley tegen de 200 te kunnen racen.”

Jammer genoeg is Barnajoel niet direct het centrum van de wereld. “Ach, het valt wel mee”, relativeert Klevsjenja. “Het is er maar drie maanden koud. De rest van het jaar is het er hartstikke koud. Daarom ben ik ook gaan sprinten. Na 500 meter kun je tenminste de warmte weer opzoeken. Het ging er vroeger niet om wie won, maar wie het eerst in de kleedruimte was.” Goloebevs woonplaats Kostroma, vierhonderd kilometer boven Moskou, is ook al niet het paradijs op aarde. “Het is er ook heel erg koud,” zegt de nieuwe Olympisch kampioen, klein van stuk, niet bestand tegen kou en daarom liefhebber van indoorschaatsen.

Goloebev geniet enige faam als de snelste 'opener' van het sprintpeloton. Toen hij tijdens de wereldbekerwedstrijden in Hamar, in december vorig jaar, zijn persoonlijk record bijstelde tot 36,14 (en daarmee als tweede achter Jansen finishte), lag er een 100 metertijd van 9,67 aan ten grondslag. Gisteren opende de Rus in 9,58. Zijn record, gevestigd op de tot vergane glorie vervallen Medeo-baan, is 9,52; zij het dat er geen bocht op volgde. “Ik ben de snelste op 300 meter,” licht hij toe. “Ik moet nog leren over 500 meter kracht om te zetten in snelheid.” De kortste sprint is nog maar sinds kort een specialisme van hem. In Albertville startte hij niet eens op die afstand. Op het WK van Calgary viel hij met een zevende en tiende plaats op de 500 meter in het geheel niet op.

Stapels yens

Voor de tweede achtereenvolgende dag was de logica dus ver te zoeken in het Vikingschip. Dat twee Russen de dienst uitmaakten, en afgezien van de met unieke kwaliteiten gezegende Dan Jansen, niet de Japanners die stapels yens in de ontwikkeling van de schaatssport stoppen, is zo'n mysterie. Het schaatsen ligt in Rusland op zijn gat. In Moskou wordt geen kunstijs meer aangemaakt. Voor de voorbereiding op Hamar moest de gevierde sprintcoach Valeri Moeratov zich behelpen met trainingssessies op een tweetal buitenbaantjes. “Indoorbanen hebben de toekomst”, weet ook Klevsjenja, “maar of Rusland daarin meegaat, betwijfel ik ten zeerste. Ik denk niet dat we meer van de staat kunnen verwachten dan we nu krijgen. We kunnen af en toe naar het buitenland en naar Alma Ata (de hoofdstad van Kazachstan - red.), als we willen. Maar op Medeo is de ijskwaliteit al lang niet goed meer.”

In vergelijking met enkele jaren geleden spint de kampioen wel garen bij de maatschappelijke en economische veranderingen in voorheen het oostblok. Goloebev krijgt van zijn nationaal Olympisch comite een premie van 15 000 dollar. “En hopelijk een bonus van de sponsor.”