Major wacht angstig rede van Thatcher af

Van onze buitenlandredactie AMSTERDAM - De Britse premier John Major lijkt de greep op de gebeurtenissen volledig kwijt te raken. Hij deed gisteren weer eens een vertwijfelde oproep het bekvechten in de Conservatieve partij te staken.

Maar de kranten pakten breed uit over een spraakmakende speech die zijn voorganger, Margaret Thatcher, vandaag afsteekt.

Thatcher is al vijf jaar verdwenen van het hoogste politieke toneel, maar een optreden van de 'dame met de handtas' veroorzaakt nog altijd schokgolven in Engeland. Om het effect van haar rede nog wat te vergroten, lekten de details alvast naar de pers.

Thatcher stookt de ruzie tussen de meer progressieve linkervleugel van de Conservatieve partij en de behoudende rechtervleugel over de te volgen lijn, flink op. Zo waarschuwt zij voor een 'ruk naar links', en roept Major op te blijven bij 'haar' radicale agenda van meer vrije markt, lage inflatie, lage overheidsuitgaven en afstand van Brussel, wil de partij de verkiezingen winnen.

De financiële markten, al bezorgd over de flinterdunne meerderheid van Major in het Lagerhuis, kelderden met het vooruitzicht van weer een nieuwe slag in de interne oorlog in de Conservatieve partij. Thatcher, kennelijk bang om al te veel schade aan te richten, liet daarop een persbericht uitgaan, waarin zij zegt dat “de kansen van de Tories om de volgende verkiezingen te winnen, met de dag stijgen”.

Premier Major zal er blij mee zijn. Te midden van geruchten dat nog een partijgenoot (Peter Thurnham) naar de oppositie overstapt, probeerde de Tory-leider de moed erin te houden in een speech voor zakenmensen en hoofdredacteuren. Major hamerde op het economisch herstel dank zij de Tories, en verklaarde dat de verkiezingen (die vóór mei '97 gehouden moeten worden) gewonnen kunnen worden “als de Conservatieven ophouden met kibbelen”.

Majors meerderheid in het Lagerhuis is met het overlopen van Emma Nicholson gedaald naar drie zetels. En daar gaat er vrijwel zeker één vanaf per 1 februari, nu Labour op die dag een tussentijdse verkiezing heeft aangekondigd om de parlementszetel voor Hemsworth, een kiesdistrict dat de sociaal-democraten beheersen.

Labourleider Tony Blair daagde Major op de eerste zittingsdag van het parlement na het kerstreces, dinsdag, uit er maar mee op te houden nu de steun voor hem wegsmelt, en verkiezingen uit te schrijven. “Het enige waar de regeringsleider zich nog mee bezighoudt, is het plezieren van de twee rivaliserende facties in zijn partij. Het land heeft schoon genoeg van de Conservatieven”, sneerde Blair.

Maar de geteisterde Major wenst zich niet zo gemakkelijk gewonnen te geven. De premier zette nog eens de economische successen op een rijtje waar de Conservatieven voor hebben gezorgd tijdens hun 17-jarig bewind: de belangrijkste slogan van de Conservatieven in de verkiezingsstrijd.

Blair, die dit weekeinde zijn visie had ontvouwd voor een Engeland als “samenleving van aandeelhouders”, kreeg van Major de volle laag na kritiek op de privatiseringen die de Tories willen doorvoeren. “Privatiseringen stellen mensen in staat om, als ik uw woorden mag gebruiken, een aandeel te verwerven in dit land.”