Gevangenis in India: ondervoeding, geen water, vechtpartijen

'Say Yes to Life and No to Drugs' schreeuwt de stempel op de luchtpostbrief de lezer toe. “Nu komt het ergste”, staat er in de brief uit de Central Prison in Madras. “Ik ben ook nog seropositief geworden, hier in de gevangenis”, schrijft Hans van Dam vanaf zijn ziekbed in India aan Hans Nooten in Vught. In zijn Brabantse rijtjeshuis schudt Nooten zijn grijze manen: “Het is waanzinnig uitzichtloos allemaal”.

De bijna vijftigjarige Hans Nooten is sinds de jaren zestig niet veel veranderd, maar de wereld waarin hij leeft wel. In 'zijn tijd' kon je in landen als India overal zorgeloos marihuana roken. Hij trok met vrouw Marianne en drie kinderen als een ontwikkelingshulp-hippie rond. Nu maakt hij zich sterk voor een jongen van zijn generatie, Hans van Dam (46), die zeven jaar geleden op het schitterende strand van Tamil Nadu werd overmeesterd en gevangen gezet vanwege het bezit van een onbenullig kilootje hasj. Een hoeveelheid waar een westerling daar nog niet voor bukt.

Hans van Dam zit even niet in de gevangenis van Madras. Hij ligt in het Tambaran Sanatorium, waar hij niet geboeid hoeft te liggen. Want weglopen kan hij niet. “Ik lig 24 uur in bed. Eten, drinken en poepen, alles in bed. Als je mijn been ziet, ga je over je nek. Alleen nog maar vlees en pus”, staat in zijn brief aan Hans Nooten. Die pakt een andere brief van een Nederlandse toeriste die zich ook het lot van Van Dam heeft aangetrokken en hem heeft bezocht in het sanatorium. Ze hebben hem eten, fruit en medicijnen gebracht. En hem nog een - trieste - vriendendienst bewezen.

“Wisten jullie van zijn seropositiviteit?”, schrijft ze. “Omdat Hans de test van het ziekenhuis niet vertrouwde, wilde hij een tweede laten doen in een privékliniek. Met hulp van de toeriste heeft hij stiekem (want dat is blijkbaar illegaal) achter een kamerscherm bloed afgetapt met een spuit en dat in een thermosfles gedaan. Daarmee zijn we naar een privékliniek gegaan. Echt onvoorstelbaar hoe ze hier met die dingen omgaan. Geen handschoenen en de restjes bloed gooiden ze uit de tube zo op de grond. Helaas was de uitslag van deze test ook positief”.

Hans Nooten legt de brief tussen de Van Dam-paperassen. Dat is een flinke stapel geworden, sinds hij zich zijn lot heeft aangetrokken en via het blad Soft Secrets de Nederlandse blowers op de hoogte houdt. Drie jaar geleden, toen hij met zijn Indologie-studerende dochter door India trok, kon hij niet vermoeden dat hij zich zo zou laten leiden door een simpel briefje op het prikbord van het Broadlands Hotel in Madras. “Ik wilde haar laten zien waar ze als driejarige met ons was geweest. Het is een echt oud-koloniaal hotel. We zaten aan een appelsappie. Het hotel was vol, daarom ging mijn dochter even kijken of er niks op het prikbord hing. 'Er hangt alleen een briefje van een Hollander die hier in de gevangenis zit en nooit bezoek krijgt', zei ze. Daar zijn we op afgegaan.”

De noodkreet hangt er nog steeds. “Het is er voor hem niet beter op geworden. Toen was het al beroerd. Het is daar zo corrupt, dat je aan alle kanten geld kwijtraakt. Toen ik hem bezocht, stond ik achter een groot hek en tientallen meters verderop waren achter een ander hek duizenden gevangenen met daartussen Hans. Wel duidelijk herkenbaar, want hij is de enige Hollander.”

Nooten kreeg hem te spreken. In een auto met een kennis als chauffeur om indruk te maken, baande hij wapperend met roepies een weg naar de gevangene. Zelf had Nooten ook wel eens een nacht een Aziatische cel van binnen gezien, tijdens zijn reizen, maar wat hij in de Central Prison van Madras zag en hoorde, overtrof alles. “Totale ondervoeding, kapotte tanden van vitaminegebrek en stenen in de rijst. Luizen, vlooien, wonden van vechtpartijen. Geen water. Overal moet bakshees, smeergeld, voor betaald worden. Maar dat had 'ie niet, Hans. Wat ik het meest verbijsterende vond, was dat de Nederlandse ambassade nog nauwelijks naar hem had omgekeken. De honarair consul daar, Ranjit Jacob, zei dat 'ie te weinig betaald kreeg om zich druk te maken over hem. Alleen dominee Spoor deed wat voor hem.”

Van zijn familie had de gevangene ook niets te verwachten, want die wisten helemaal niet dat hij was opgepakt. “Dat is ook niet zo gek als het klinkt. Hans van Dam is zo'n jongen die de ene keer na twee jaar uit de bergen van Nepal komt of een paar maanden op een Thais afgelegen eilandje zit. Een ouwe hippie. Daarom is het ook onbegrijpelijk, dat hij is opgepakt. Dat verhaal klopt gewoon niet.”

Nooten maakt een breed gebaar: het prachtstrand van Mamallapuram. Nooten maakt acht hakkende gebaren: evenzoveel politie-agenten pakken Van Dam met geweld op. Op zijn kamer vinden ze een koffer met een kilo marihuana. Van een vriend, zegt hij, die even naar Nederland is. Van Dam wordt geslagen en geschopt. Nooten buigt en houdt zijn handen om zijn hoofd en begint met zijn lichaam te wiegen. “Onder die omstandigheden heeft hij alles toegegeven wat ze wilden horen”.

“Vanaf dat moment is alles misgegaan. Misschien ervoor al. In dezelfde periode werd Johannes Gerardus van Damme in Singapore opgepakt. Dat lijkt op Johannes Gerardus van Dam. En in Turkije werd na een tip een Nederlandse, Johanna van Dam aangehouden met coke. Het kan zijn dat de arrestatie van Hans op grond van het internationale opsporingsbericht voor Johannes van Damme is geweest. Dat zou die overmacht aan grenspolitie, die op het strand niets te zoeken had, verklaren. De lokale politie heeft in deze zaak geen enkele rol gespeeld. Maar, ja, wat doet dat er nu nog toe.”

Alle aandacht gaat de eerste jaren van Van Dams gevangenschap niet naar hem uit, maar naar de grijze gestalte Van Damme, die uiteindelijk wegens drugssmokkel in Singapore wordt opgehangen. Het lijkt of Van Dam daardoor in de schaduw is gekomen. Hij werd in alle stilte veroordeeld tot tien jaar. Twee advocaten heeft hij gehad. En ook de derde noemt Nooten een flapdrol, die voor niksdoen roepies wil. “Maar wat moet je? In het gerechtsgebouw spelen tegelijkertijd duizenden zaken. Je weet niet wat je ziet. En in India weet iedereen hoe de rechters werken. Ze moeten in de zes maanden van hun aanstelling hun pensioen zeker stellen. Per dag krijgen ze vijf zaken. De twee die het hoogste bedrag aan steekpenningen bieden, worden vrijgesproken. De twee die dat niet bijelkaar schrapen, krijgen een herkansing en kunnen op borgtocht vrij. Eentje wordt veroordeeld. Dat was die dag Hans van Dam”.

Nooten schudt alle mystieke rust van zich af. Hij spuwt vuur. “Als de ambassade toen, in 1991 iets van 250 gulden op tafel hadden gelegd, was hij vrij geweest. De Engelsen hebben dat wel gedaan met een Iers meisje dat bij Hans in de gevangenis zat. Dat doen die Engelsen natuurlijk niet zelf, dat wordt gedaan via stromannen. Dat doet iedereen in India. Alleen Nederland niet. Zo krijgen wij - eenvoudige helpers - ook stukjes zeep, flesjes water bij Hans. Wat doet Buitenlandse Zaken? Als je via hen honderd gulden wilt overmaken naar India, vragen ze vijftig gulden administratiekosten.”

Na alle publiciteit van de laatste weken heeft de consul-generaal in Bombay, H. Knynenburg, deze week een bezoek gebracht aan Van Dam. De diplomaat onderzoekt ook of er naast het hoger beroep, een gratieverzoek kans maakt. Nu de gevangen Nederlander met het Hiv-virus besmet is, zou hij een grotere kans maken om vrij te komen. “Dat is toch wel cynisch hè”, zucht Nooten, “die besmetting heeft hij vrijwel zeker bij het inenten tegen cholera en typhus met één naald opgelopen. Dat was na een paar weken. Toen had hij er met wat inspanning al lang uit kunnen zijn. Had hij zich weer kunnen mengen tussen de miljard mensen in India, waar je op iedere straathoek marihuana kan krijgen. Met kilo's tegelijk.”

Voorlopig ligt Hans van Dam op bed in het sanatorium. Als zijn etterende beenwond is hersteld, wordt hij weer vastgeketend. De artsen zien weinig in huidtransplantatie, omdat er geen gezond plekje op zijn lichaam te vinden is. “Als ze me er nu niet uithalen, geef ik het op”, schrijft Van Dam in zijn laatste brief. Nooten: “Nu wordt het ook nog echt heet daar. Om twaalf uur 's nachts nog 45 graden, dan word je alleen al gek van de hitte.”