Het Van Cliburn-concours reist de wereld rond op zoek naar piano-talent

UTRECHT - Liefhebbers van pianomuziek kunnen momenteel hun hart ophalen in Utrecht. Tot en met woensdag worden in de grote zaal van Muziekcentrum Vredenburg dagelijks gratis toegankelijke pianorecitals gehouden door in totaal 25 jonge pianisten van velerlei nationaliteiten.

Zij zijn naar Utrecht gekomen om mee te doen aan de 'screening auditions' voor de 10de Van Cliburn International Piano Competition, die komend voorjaar in Fort Worth, Texas zal plaatsvinden.

Het Van Cliburn Concours behoort met het Koningin Elisabeth Concours in Brussel, het Tsjaikovski Concours te Moskou, het Chopin Concours te Warschau en het Pianoconcours van Leeds tot de topvijf van de internationale wedstrijden voor pianisten. Het bereiken van een hoge finaleplaats in deze wedstrijd lijkt bijna een garantie voor de start van een internationale carrière.

De wedstrijd is vernoemd naar haar oprichter, de legendarische Amerikaanse pianist Van Cliburn (1934), die in 1958 furore maakte toen hij midden in de 'Koude Oorlog' de eerste prijs van het Moskouse Tsjaikovski Concours won. Terug in Amerika werd hij als een volksheld verwelkomd met een 'ticker tape parade'. Gedurende twee decennia had hij een glansrijke carrière, maar hij leidde een obscuur bestaan, samenwonend met zijn moeder, die tevens zijn pianolerares was.

Men bekritiseerde hem dat hij zich sinds zijn Russische triomf niet verder ontwikkeld had en feitelijk het slachtoffer van zijn successen was. In 1978 zette hij zijn openbare concerten stop, maar sinds 1986 treedt hij weer op. In 1962 gaf hij zijn wereldberoemde naam aan het door hem opgerichte concours in Fort Worth.

Om een voorselectie te kunnen maken en bovendien de deelnemers uit diverse werelddelen dichter bij huis te kunnen laten auditeren, organiseert het Van Cliburn Concours dit jaar voor de eerste keer enkele maanden voor de eigenlijke wedstrijd op zes plaatsen audities. Naast Utrecht zijn dat Moskou, Milaan, New York, Chicago en Fort Worth. Een jury bestaande uit John Giordano, Dean Elder, Ian Hobson, Jerome Lowenthal en Cécile Ousset, trekt langs deze steden om te bepalen welke 35 pianisten straks in Texas mogen deelnemen.

Waar in de meeste pianocompetities de deelnemers in de doorgaans besloten voorselectie en eerste ronde slechts beperkt - vaak slechts 10 minuten - tijd krijgen om zichzelf waar te maken, bevinden de auditanten voor het Van Cliburn Concours in de luxe situatie zich in een openbaar recital van maar liefst 40 minuten. Zij mogen zich in de comfortabele akoestiek van een grote zaal presenteren in zelf te bepalen repertoire. Daartegenover staat dat het kan voorkomen het publiek bij slechte deelnemers gedwongen wordt zich 40 minuten te ergeren.

Verademing

In de drie sessies die ik zondagavond meemaakte kwam dat niet voor. De Engelsman Graham Scott wist hierin het minst te boeien. Zijn geroutineerde spel kende weinig nuancering en zeker in Skrjabins 3de sonate ontbraken stijlbegrip, hartstocht en verlangen. Een verademing was het toen de pittige Jitka Cechová in Schumanns Fantasiestücke opus 111 zo'n levendige, gearticuleerde klank aan de Steinway wist te ontlokken dat het een heel ander instrument leek te zijn. Indruk maakte deze Tsjechische ook in Liszts Sonate in b. Deze uitvoering had niet misstaan in het Utrechtse Liszt-concours, maar of zij ook goed genoeg is voor de hoge standaard van Van Cliburn zal moeten blijken.

De Tsjech Igor Ardasev is geen onbekende in de concourswereld. In 1991 behaalde hij de 6de plaats in het Brusselse Koningin Elisabeth Concours. Ik schreef toen: “Zijn originele en fijnzinnige Tsjaikovski maakte hem tot een feitelijke kanshebber op een van de eerste drie plaatsen. Hij is een intiem poëet die sterk vanuit de klank speelt.” Die kwaliteiten waren er ook zondag. Plotseling was het geen wedstrijd maar een concert, vooral toen hij de onbekende cyclus 'De Lente' van zijn landgenoot Jozef Suk speelde.

In de nog volgende sessies vandaag en morgen (aanvang 11.30 en 19.30 uur) kan ook veel verwacht worden van de Russische Evelina Borbei. Zij was in 1992 derde-prijswinnaar van het Utrechtse Liszt-concours en behaalde ook de hoogst vergeven (tweede) prijs in het Marguerite Long Concours te Parijs,