architectuur

T/m 6/10 in Faculteit Bouwkunde, Berlageweg 1, Delft, ma-wo-vr 8-18 uur, di-do 8-22 uur, za 12-17 uur; bezoek op zaterdag: eerst 015-784184 bellen. Cat. ¿ 100.

Het Delftsch Bouwkundig studentengezelschap Stylos heeft met het binnenhalen van de rondreizende expositie - na Delft gaat zij door naar Bolzano, Dublin, Helsinki, Frankfurt, New York en Montreal - een mooie slag geslagen. De tentoonstelling zou zeker niet hebben misstaan in het Nederlands Architectuurinstituut in Rotterdam. In vergelijkbare centra was de expositie voor Delft ook te zien in Sao Paulo, Lissabon, Barcelona, Londen, Milaan, Genève, Parijs en Wenen. Het is een expositie met een hoog jaren zeventig educatief karakter: thematisch geordende tekeningen en foto's op wandborden, ingeleid door filosofisch getinte teksten en aangevuld met maquettes en meubelen. Het gaat om de houding en mentaliteit van de architecte, om de ziel van haar werk, niet om de concrete plannen. Die zijn slechts een vehikel om het gedachtengoed dat er achter schuilgaat bloot te leggen.

Toch krijgen we ook een aardig zicht op de esthetische kanten van Lina Bo Bardi's projecten. Twee gebouwen springen er daarbij uit: The Glass House (1951) en het Sao Paulo Art Museum (1957-'68). Het eerste is een open paviljoenachtige doos met veel glas, open geschakelde ruimtes en een prachtige witte huid, gelegen op een weelderig begroeide heuvel in de omgeving van Sao Paulo. Een modernistisch bouwwerk in de beste tradities van Le Corbusier en Mies van der Rohe. Het Sao Paulo Art Museum is beduidend robuuster.

Waar in Nederland veel kritiek is op de nieuwe vleugel van het Amsterdamse Stedelijk museum - vanwege de grote open ruimtes zou deze moeilijk in te richten zijn -, daar bedacht Bardi voor het Sao Paulo Museum eenzelfde soort ruimtes, maar dan een paar schalen groter. Twee gestapelde, langgerekte dozen (rondom voorzien van glas) hangen in een constructie van twee enorme betonnen bogen die de lengterichting van het volume volgen. Het oogt in eerste instantie nogal plomp, maar door de enorme ruimte die Lina Bo Bardi onder en rond de hangende doos heeft geschapen, wordt dit zware en monumentale karakter verluchtigd. Daarnaast is de krachtige horizontaal van het museum een verademing in de grauwe hoogbouw die ook de metropool Sao Paulo teistert. Het gigantische plein dat onder het museum zelf ontstond, heeft een zeer publiek karakter en biedt plaats aan concerten, manifestaties, markten en festiviteiten.

Ruimte en sociale interactie waren voor Lina Bo Bardi belangrijke programma's binnen de architectuur. “Ik zoek niet naar schoonheid, maar naar vrijheid”, is een van haar uitspraken. En: “Gaan zitten, eten, praten, rondlopen, in de zon liggen. . . architectuur is niet louter een utopia, maar een middel om collectieve resultaten te bereiken.” Een beetje utopisch dus wel, maar dan gericht op het creëren van onderling contact tussen mensen. Precies wat Aldo van Eyck, Theo Bosch en Herman Hertzberger in de jaren zeventig ook met hun Forum-architectuur wilden.

Natuur

In de tentoonstelling wordt dit aspect van Bardi's werk sterk benadrukt. De foto's van de architectuur laten veelvuldig mensen zien die het gebouw gebruiken, het zijn geen abstracte esthetische dingen. Een andere opvallende constante in de expositie is de nadruk op de natuur als onderdeel van Lina Bo Bardi's werk. Met regelmaat laat de architecte een boom midden in een gebouw staan, verwerkt ze er een waterval in, snijdt ze ramen als blad-vormen uit gevels en legt ze herfstbladeren op de vloer van een tentoonstelling. Een echo van het laatste weerklinkt in de tentoonstellingsruimte van het bouwkunde-gebouw. Een handvol bladeren ligt rondom een roze beest van papier maché, dat nog het meeste weg heeft van een varken met twee konten. Het is een fantasiedier, dat figureerde in een theaterstuk van Alfred Jarry. Geplaatst bij de ingang van de expositie, wordt het een soort commentaar op de vette varkens van de maatschappij (de kapitalisten?), die met hun onbeschaamde gedrag elementaire menselijke waarden met voeten treden.

Lina Bo Bardi was een veelzijdig mens. Haar oeuvre omvat gebouwen, theaterdecors, restauraties, meubels (vooral stoelen), tentoonstellingsinrichtingen, grafisch werk, toneeldecors en -kostuums en sieraden. Voor alles maakte ze eerst schetsen die energiek, kleurrijk en fantasievol zijn. Het geheel is een kolkende bron - een 'manifest' zoals Aldo van Eyck het noemde - die borrelt van levensvreugde. Bij het oeuvre van Lina Bo Bardi draait alles om de mens; een sociale maatschappij werd door haar nog als een maakbaar ideaal gezien.

Uiteindelijk komt het warme engagement van Lina Bo Bardi echter nog het beste naar voren in een fotootje van haar afstudeeropdracht voor de Universiteit van Rome. Drie achter elkaar geplaatste schijfachtige volumes - met een zweem van Nieuwe Zakelijkheid - vormen te zamen een 'Kraamkliniek voor ongetrouwde moeders' (1939).