Kort geding stok achter deur voor voogdij-instelling

Als de 15-jarige Mike zich donderdag niet meldt bij zijn vakinternaat, moet zijn voogd bij de kinderrechter opname van Mike in een gesloten inrichting vragen. Niet dat de voogdij-instelling dat de beste oplossing vindt voor de drugsgebruikende notoire spijbelaar. Het was zijn moeder die via een kort geding deze extra druk op de ketel wist te leggen. “Ik kan niet aanzien dat de voogdij-instelling mijn kind verder af laat glijden.”

Jurist J. Jonker van de Vedivo, de koepel van de voogdij-instellingen, vindt het een goed idee dat een ouder in dit stadium naar het middel van een kort geding grijpt en niet langer wacht tot het helemaal fout afloopt. “De moeder heeft blijkbaar twijfel over de hulpverlening aan haar zoon die onder toezicht is gesteld van een gezinsvoogd. Het is haar niet gelukt het met de voogd eens te worden.”

“Ze had een klachtenprocedure kunnen beginnen bij een onafhankelijke commissie, maar het oordeel daarvan is niet verplichtend voor de instelling. Ze had de rechtbank kunnen vragen een andere voogdij-instelling te benoemen, maar ze koos voor een kort geding. Dat wil zeggen dat ze laat vaststellen of er is gehandeld in strijd met de zorgvuldigheid die een maatschappelijke instelling betaamt. Laat dat maar toetsen door een onafhankelijk rechter, dat is een positieve ontwikkeling.”

Sinds november 1995 beslist niet de kinderrechter, maar de voogdij-instelling zelf over de gekozen vorm van hulpverlening nadat een ondertoezichtstelling (OTS) is uitgesproken. De instelling stapt slechts naar de rechter om een OTS te verlengen. Jonker: “Voorheen zat de kinderrechter in een ivoren toren. Hij of zij bepaalde wat er moest gebeuren en ouders durfden daar vaak niet tegenin te gaan. Nu zie je dat ouders makkelijker hun mening uiten.”

Mike staat al bijna een jaar onder toezicht van Stichting jeugd en gezin in Alkmaar. In dat jaar is het niet gelukt de jongen van de drugs af te houden en naar school te krijgen. Van een afstand - zijn moeder was inmiddels verhuisd naar Rhenen - zag zij met lede ogen aan hoe haar zoon verder afgleed en steeds vaker met de politie in aanraking kwam.

In Rhenen probeert Timmermans sinds twee jaar een nieuwe start te maken met haar twee dochters van tien en vijf jaar, na een problematische en soms gewelddadige lat-relatie met de vader van haar drie kinderen. Mike, van een aardige tiener en succesvolle basketballer op zijn 13de veranderd in een opstandige drugsgebruiker, wilde niet mee. Na drie keer te zijn weggelopen uit de crisisopvang leek intrekken bij zijn ook in Hoorn woonachtige vader de enige oplossing.

Het was Timmermans zelf die de raad voor de kinderbescherming inschakelde en aanstuurde op een onder toezichtstelling (OTS). “Ik had veel informatie verzameld en een OTS leek aantrekkelijk. Ik dacht, dan krijgen we een gezinsvoogd toegewezen en met die hulp gaan we samen aan de slag met Mike. Uit het onderzoek van de raad bleek dat Mike een gestructureerde omgeving nodig had. Mike weigerde een pleeggezin. Natuurlijk, bij zijn vader genoot hij alle vrijheden, inclusief het niet naar school hoeven. In die periode is Mike een paar keer door de politie opgepakt. Hij had een man in elkaar geslagen, een paar diefstallen gepleegd. Hij had zelfs de gezinsvoogd eens een paar meppen verkocht.”

De Alkmaarse voogdij-instelling vond een plaats voor Mike in een vakinternaat in Heerhugowaard. Een open voorziening.

Timmermans: “Zagen ze dan nóg niet in dat Mike ook daar niet heen zou komen? Wat hij nodig heeft is een gesloten setting. Maar dat wilde de gezinsvoogd niet van me aannemen. Zo'n voogd ziet mijn kind als een standaardgeval, waar een bepaalde oplossing bij hoort. Ik ben de moeder, die heeft gefaald, anders was Mike immers niet onder toezicht gesteld. Maar wie kent zijn kind beter dan de moeder?”

“Ik heb Mike 13 jaar lang opgevoed. En met die opvoeding was niets mis. Dat durf ik te zeggen, omdat ik dat weet van de scholen van mijn kinderen. Ze werden alle drie getypeerd als keurig, lief en sociaal. We hebben het altijd gezellig gehad met zijn vieren. Totdat ook Mike werd geconfronteerd met ruzies tussen zijn vader en mij. En hij teleurgesteld werd als zijn vader beloftes niet nakwam. Hij vluchtte de straat op en ontdekte de drugs. Vluchten doet hij nog steeds. Daarom is opname in een gesloten voorziening voor hem het enige.”

Verschil van inzicht tussen ouders en voogdij-instelling is vaak de reden voor een OTS, weet Jonker van Vedivo. “Omdat de ouders niet doen wat voor de kinderen nodig is”, zegt de jurist die zelf lang gezinsvoogd in Brabant was.

Wie bepaalt wat goed is voor een kind? Jonker: “De samenleving. Die heeft normen gesteld in de wet. Via de kinderrechter geeft de wet de voogdij-instelling het recht inbreuk te doen op de privacy van ouders en kind om zelf te bepalen wat goed is in de opvoeding.”

Wat goed is voor Mike zal donderdag blijken. De voogdij-instelling geeft de voorkeur aan het open internaat in Heerhugowaard, maar dan moet Mike zich daar wel zelf melden, wat hij eerder nooit heeft gedaan. Zijn moeder weet dat Mike een flinke stok achter de deur nodig heeft. Die stok heeft ze van de kort-gedingrechter in Alkmaar gekregen: als Mike zich niet meldt, moet de voogdij-instelling een verzoek om opname in een gesloten inrichting indienen.

Jonker zou als gezinsvoogd ook niet snel hebben gekozen voor opname in een gesloten internaat, zegt hij. “Het is vrijheidsbeneming. De jongeren die in zulke inrichtingen zitten, hebben zeer ernstige gedragsproblemen en zijn wel als criminelen aan te duiden. De invloed van zo'n omgeving is niet gering. Het is de vraag of je op langere termijn niet verder van huis bent. Maar als ouder begrijp ik de moeder ook heel goed. Je gaat niet afwachten als je ziet dat het niet goed gaat met je kind. Met het kort geding is er nu druk op de ketel gekomen. Zowel voor de voogdij-instelling als voor de jongen zelf. Als hij nú niet komt opdagen, tja dan heeft hij zo'n gesloten inrichting misschien wel nodig.”