Nederlandse steun voor gevangenis Curaçao

AMSTERDAM - De Koraalspecht-gevangenis op Curaçao is een schande voor het Koninkrijk. Daarom steekt Nederland - op verzoek van de Antilliaanse regering - ruim een miljoen gulden in maatregelen die op korte termijn de situatie voor de gedetineerden moeten verbeteren.

De Tweede Kamer was in oktober vrijwel unaniem: de Curaçaose gevangenis is de enige plek in het Koninkrijk waar de mensenrechten systematisch worden geschonden. Zij wordt gesteund door een Curaçaos rapport naar aanleiding van een gevangenisopstand in augustus vorig jaar. Daarin wordt de gevangenis een kweekschool voor criminelen genoemd, waar de cultuur van de jungle en de maffia heerst. Gevangenen worden mishandeld en mishandelen elkaar, behoorlijke leiding ontbreekt, en ook voor bewakers is het complex onveilig. Zelfs de vaste commissie voor justitie van de Antilliaanse Staten kreeg in november om veiligheidsredenen geen toegang. Het laatste incident zou hebben plaatsgevonden tijdens een personeelsfeestje in Koraalspecht: op 30 december van het vorig jaar zouden ongeveer vijftig bewakers gevangenen hebben mishandeld. Die informatie is PvdA-Kamerlid Van Oven ter ore gekomen en hij heeft daarover vragen gesteld aan minister Voorhoeve (Antilliaanse en Arubaanse Zaken). Van Oven baseert zijn vragen op een artikel in de papiamentstalige krant DeBala. Daarin staat dat de cipiers onder invloed van drank en gewapend met ondermeer een hamer en een schep insloegen op een groep gevangenen. Daarbij liep tenminste één gedetineerde breuken aan beide armen op.

Vies en overvol

In 1995 heeft de Antilliaanse regering van het Europese comité ter voorkoming van marteling en onmenselijke of vernederende behandeling (CPT) al een tik op de neus gekregen over het penitentiaire beleid. Na een bezoek concludeerde het comité dat de cellen op Curaçao erg vies en overvol waren (12 tot 20 man op 22 vierkante meter). Ook uitte het CPT kritiek op het gebrek aan mogelijkheden om de dag nuttig te besteden. Het feit dat één van de nu door Nederland betaalde functionarissen belast wordt met uitvoering van dagbestedingsactiviteiten geeft te denken.

Al jaren is er gebrek aan goed opgeleid personeel. Van de werkomstandigheden gaat volgens het rapport geen enkele motivatie uit. Bewakers worden slecht betaald en het vermoeden bestaat dat sommigen daardoor corrupt zijn geworden. Het ziekteverzuim is zo hoog - vooral na de uitbetaling van het salaris - dat vaak net iets meer dan de helft van de ingeroosterde bewakers aanwezig is.

Rechters, officieren van justitie, commissies en de Tweede Kamer dringen al jaren aan op verbeteringen en nieuwbouw. “Maar”, zo zegt de Curaçaose criminoloog (tevens Statenlid en oud-minister) S. Inderson, “op Curaçao heerst een sfeer van repressie. Wij willen criminelen het liefst opsluiten en de sleutel zo ver mogelijk weggooien.” Kamerlid J. te Veldhuis (VVD) uitte onlangs ook twijfels over de wens tot verbeteringen: “Je hoort al gauw dat ze dan maar niet zo stom hadden moeten zijn om een misdaad te plegen en dat de Antillen het geld beter aan onderwijs kunnen besteden.”

Met de steun van Nederland, dat verantwoordelijk is voor de rechten van de mens in het Koninkrijk, komen op kort termijn 55 extra cellen beschikbaar, waardoor de lastigste gevangenen apart kunnen worden ondergebracht. Verder worden de cellen van meubilair voorzien en krijgen de gebouwen een opknapbeurt. Personele ondersteuning voor de duur van een jaar wordt eveneens door Nederland bekostigd. De al jaren levende plannen voor nieuwbouw lijken nu eindelijk concreet te worden.

Criminoloog Inderson juicht de maatregelen toe, maar vindt dat de afgelopen jaren te veel nadruk is gelegd op repressie. “Dat betekent hogere straffen, waardoor de gevangenis verstopt is geraakt. Intussen is de preventie verwaarloosd. Je hoort telkens weer dat dat iets van de lange adem is, maar niemand is ooit begonnen met ademen.”

Hij is ervan overtuigd dat preventie de druk op de overvolle gevangenis kan verlichten. “En met preventie bedoel ik niet het uitdelen van pepernootjes, met een projectje hier en een projectje daar, maar echt structurele, buurtgebonden projecten, die gericht zijn op verbetering van de situatie. Met zorgvuldig geformuleerde doelstellingen, evaluatie achteraf en herstel van eventueel gemaakte fouten. Maar ja, dat vinden ze op Curaçao allemaal te theoretisch en dus gebeurt het niet. Ons beleid is puur ad hoc. Als er iemand wordt vermoord, komt er gelegenheidswetgeving met hogere straffen op wapenbezit.”

De criminoloog vindt dat de Antillen ook maar eens om financiële bijstand moeten vragen voor de bestrijding van de kleine criminaliteit en voor preventie.