theater

'Een Dove Oude Dame' door Bonheur i.h. eigen theater te Rotterdam t/m 17 mei (wo/za beh 30-4).

Marian is 'Een Dove Oude Dame', zoals de toneelbewerking heet, die theatergroep Bonheur heeft gemaakt naar de roman 'The Hearing Trumpet' van de in Engeland geboren schrijfster Leonora Carrington (1917). Marian is vast een afsplitsing van Carrington zelf, zoals zij zich ook weer opsplitst over verschillende actrices en in andere personages. Of het waar is of verbeelding, wat met haar gebeurt, is in wezen onbelangrijk. 'Een Dove Oude Dame' toont een werkelijkheid, die verder reikt dan het direct waarneembare. Bonheur heeft daar met Annekee van Blokland als bewerkster/regisseuse en Trudi Maan als vormgeefster een vaak subtiele vorm voor gevonden.

Het centrale personage leeft in een klein wereldje tot haar beste vriendin haar met een nieuwe vinding verblijdt: een hoorn als gehoorversterker. De verruiming van haar zintuiglijke observaties heeft niet alleen roze kanten. Schoondochter en kleinkinderen blijken haar maar een lastige seniele heks te vinden die zo snel mogelijk moet worden opgeborgen. Zo is ook de intieme beschutting van haar kamer ogenschijnlijk: de wanden worden als bordkartonnen coulissen weggetrokken en onthullen een kille ruimte met stalen stellingen. Achter een stoel als loopwagentje stappen de oude dames aldus die uitzichtloze toekomst binnen, maar deze Marians slagen er, dankzij Carrington, in de daar heersende 'Christelijke' tirannie te vellen, puur met geesteskracht.

Bonheur sluit met haar speels-theatrale bewerking wonderwel aan bij de thematiek in het werk van Carrington. Carrington is behalve schrijfster ook schilderes. Ze heeft al vroeg, via haar relatie met de Duitse schilder Max Ernst, het surrealisme omarmt. Zij geeft daar een frivole, haast kinderlijk aandoende kleur aan. In haar roman dragen dames baarden en lila pruiken, kunnen ze als tweeënnegentigjarige nog gewoon op bezoek bij hun moeder, graven ze tunnels, ontdekken zo en passant uranium, en voeden zich met chocola en zoete port, wat immers het lekkerst is voor tandeloze monden.

De prettig gestoorde oude dames worden bij Bonheur gespeeld door piepjonge, pas afgestudeerde actrices. Het kinderlijke krijgt daarmee de zonder twijfel door Carrington bedoelde portee, een niet met kindsheid te verwarren fantasie. De frisheid van de actrices steekt mooi af tegen het uitzichtloze van de bejaarden en verleent hun verzet daartegen het perspectief van een vrijheidsspel. Grappig is de scéne, waarin de oude dames hun toekomst zullen lezen van het bekende, in koekjes verstopte papiertje. Als stiekem in bed lezende kinderen laten ze in het pikkeduister om beurten een lucifer ontvlammen.

Er wordt monter geacteerd en gemakkelijk van rol gewisseld - ieder speelt verschillende personages, terwijl de figuur van Marian steeds van de een naar de ander verspringt - maar hun spel heeft nog iets onrijps. Dat geldt met name voor de tekstbehandeling, doorgaans een van de sterkste punten van Bonheur, al moet gezegd, dat 'Een Dove Oude Dame' minder talig is dan haar meeste producties. Ditmaal zit de beweeglijkheid minder in de flitsende, razendsnel verspringende dialogen dan in de door een levendige verbeelding telkens wisselende situaties en verhoudingen. Dat past in een oeuvre, waarin naast de taal ook een sterke hang is naar beeldende kunst. En daar heb je net iets meer aan als het gaat om dagdromen.