Kabelnetten in nood

Kabelexploitanten in heel Nederland zitten in geldproblemen. De Amsterdamse crisis na het verdwijnen van MTV en CNN lijkt slechts een voorbode voor de landelijke toekomst. Overal zoeken exploitanten driftig naar een nieuwe opzet.

De meeste kabelbedrijven in Nederland hebben ongeveer dezelfde zenders in het pakket. De verschillen zijn klein. In een aantal grote steden zit bijvoorbeeld een Aziatische zender in het basispakket omdat de behoefte daar groter is dan elders. Niet alle zenders kunnen op de kabel, omdat de ruimte daarop beperkt is.

De commerciële zenders moeten betalen aan de exploitant. Dat tarief verschilt per gemeente. De richtlijn van de Vecai, belangenbehartiger van de exploitanten, is jaarlijks 65 cent per abonnee voor RTL 4, RTL 5, Veronica en SBS 6. Dat advies wordt niet overal gevolgd. Zo moet SBS in Amsterdam liefst anderhalve gulden betalen en in Rotterdam slechts een dubbeltje.

Dat zenders betalen, is de reden waarom de Nederlandse televisiekijker een lager kabelabonnement betaalt dan die in bijvoorbeeld Duitsland of Italië. Gemiddeld kost zo'n abonnement hier twintig gulden per maand, in Engeland is dat het drievoudige. De tarieven verschillen per gemeente. In Amsterdam, waar bij de verkoop van het kabelnet in 1995 is vastgelegd dat het abonneegeld in de volgende tien jaar niet omhoog mag, betaalt de televisiekijker zestien gulden; in Weesp is dat 23 gulden, terwijl het aanbod exact hetzelfde is.

Niet alle zenders willen betalen. Vooral buitenlandse zenders hebben bezwaren, ook al omdat ze in de meeste Europese landen juist geld toe krijgen van de exploitant. In Nederland krijgen alleen Discovery Channel en Eurosport geld om op de kabel te komen; de exploitanten in Amsterdam en Gouda doen daar niet aan mee.

CNN wil onder protest wel betalen, maar niet zoveel. De nieuwszender vond het tarief van 725.000 gulden te hoog en is daarom van het scherm ver-dwenen. In andere gemeenten blijft CNN nog, omdat de tarieven daar beduidend lager zijn. Toch schikken de meeste commerciële zenders zich morrend in de hoge tarieven van A2000, omdat Amsterdam niet alleen een half miljoen huishoudens bereikt, maar ook een landelijke uitstraling heeft vanwege de alomtegenwoordigheid van adverteerders en mediabu-reaus.

Daarnaast is het onduidelijk geworden wie bepaalt welke zenders op de televisie komen. Sinds januari moet elke ge-meente beschikken over een programmaraad. Die bestaat uit een door de gemeenteraad benoemde 'representatieve' groep inwoners. Zij bekijken of er interesse is voor een zender. Zo kan de ene programmaraad MTV afkeuren omdat de Nederlandse muziekzender TMF genoeg muziekliefhebbers tevreden kan stellen. De andere programmaraad vindt MTV juist een uitstekende aanvulling. Overigens is in nog niet de helft van de gemeenten zo'n programmaraad ingesteld.

Toch kan de kabelexploitant de adviezen van de programmaraad negeren. In dat geval gelden 'zwaarwegende financiële bezwaren': de winstgevendheid van het kabelbedrijf zou in gevaar komen als een zender weigert te betalen.

Vandaar ook dat de kabelbedrijven werken aan een nieuwe zenderverdeling op de kabel. Hun financiële positie wankelt, ook al doordat de experimenten met Internet en telefonie langs de kabel niet hebben gebracht waarop was gehoopt. En ze zijn het geklaag van commerciële zenders en steeds kritisch wordende kijkers zat. En van de bemoeienis van de gemeenteraden willen ze ook niets meer weten.

De exploitanten willen volgend jaar het basispakket hebben verkleind naar vijftien televisiezenders, het wettelijk mini-mum. Daarnaast moeten verschillende pluspakketten komen. Over hoe die pakketten eruit moeten zien onderhandelen de bedrijven nog. Er zijn twee scenario's. In beide zijn de abonneekosten voor het basistarief een paar gulden lager dan nu. Wie een extra pakket wil komt uit op een bedrag dat iets hoger ligt dan nu.

In het meest voor de hand liggende plan wordt het basispakket geheel gevuld met publieke zenders uit binnen- en buitenland: Nederland 1, 2 en 3, de regionale en lokale omroepen en de twee Vlaamse zenders moeten daarin zitten. Het pakket kan worden aangevuld met publieke zenders uit Duitsland, Engeland, Frankrijk, Turkije of zelfs Italië of Spanje. Alle commerciële zenders zitten ver-deeld in extra pakketten, waar een abonnee extra voor moet betalen als hij die wil ontvangen.

Voordeel voor de commerciële zenders is dat zij niet meer hoeven te betalen aan de exploitanten. Ze zouden zelfs het abonneegeld voor het pluspakket kunnen opstrijken. A2000 in Amsterdam voelt daar niets voor. Onder geen beding wil de exploitant geld overmaken naar de zenders. Casema, het grootste kabelbedrijf van Nederland, vindt het wel zo eerlijk als exploitanten de commerciële zenders laten delen in het abonneegeld. “Wij stellen nog niet zulke harde eisen als A2000”, zegt woordvoerder Jan van der Laan. “Zij gaan een beetje op de revolutionaire toer. Daar doen wij niet aan mee. Met de programma-aanbieders en gemeenteraden moeten de exploitanten het kunnen oplossen.”

Maar de Holland Media Groep (HMG), eigenaar van RTL en Veronica, gruwt bij het idee in een pluspakket te worden gestopt, ook al zou het bedrijf geld toe krijgen. “We zijn er voor iedereen, dus we willen gewoon in het basispakket”, zegt woordvoerder Hans van der Veen. “Waarom zou Nederland 1 beter zijn dan RTL 4? We zijn inmiddels een gevestigde zender. RTL is niet meer weg te denken op de Nederlandse televisie.”

Bang dat mensen niet het pakket kopen waar de drie HMG-zenders in zitten? “Nee, dat niet”, zegt Van der Veen. “Maar zoiets moet je niet afdwingen. Een grote Nederlandse zender in een pluspakket is buitengewoon krom. De uiteindelijke kosten, met een normaal pluspakket waar wij in zitten, zijn uiteindelijk iets hoger dan mensen nu betalen. Doe het dan anders, zou ik zeggen. Daarvoor hoef je toch geen Nederlandse zenders achter een decoder te stoppen?”

Bij SBS 6 denken ze daar iets genuanceerder over. Natuurlijk wil ook SBS bij iedereen in de huiskamer komen, maar principiële bezwaren tegen het onderbrengen in een extra pakket heeft de zender niet. Pieter Haasnoot, bij SBS verantwoordelijk voor kabelzaken, stelt wel als voorwaarde dat het pluspakket goed moet worden verkocht. “Als dat pakket heel duur wordt, maken we bezwaar. Het moet voor de consument nog wel bereikbaar en betaalbaar blijven. Maar wij zijn niet principieel tegen een pluspakket mits RTL en Veronica niet in het basispakket zitten. Voor ons geldt: óf alle commerciëlen in het basispakket, óf allemaal in een pluspakket.”

Daarom is er een tweede scenario waarin alle Nederlandstalige zenders in het basispakket zitten: de drie publieke netten, de regionale en lokale omroepen en de twee Belgische publieke omroepen moeten daar op grond van de Mediawet sowieso in. Dat zou worden aangevuld met RTL 4, RTL 5, Veronica, SBS 6, TMF en TV 10. Alle buitenlandse zenders zitten in de extra pakketten. Dit is een idee van kabelexpert Peter Jelgersma. “In een basispakket horen de best bekeken zenders. De kabelexploitanten willen die achter een decoder stoppen. Zo hoort het niet. Mijn model is het enige goede.”

Volgens deze opzet moeten de commerciële zenders dan toch weer betalen om in dat basispakket te komen. En dat willen ze nou juist niet. Voor de Vecai is een basispakket met al die commerciële zenders in ieder geval geen optie. Woordvoerder Karin van den Oort: “RTL 4 is commercieel en hoort dus niet bij het publiek domein.”

Toch moet er iets veranderen. De kasboeken van de kabelexploitanten zijn zorgwekkend en steeds meer commerciële stations weigeren te betalen. Bovendien zijn ze bang dat andere exploitanten de Amsterdamse tarieven volgen. Dat geld zou niet op te brengen zijn. Casema vreest dat als de situatie nog lang zo blijft commerciële zenders weg zullen lopen. Volgens de Vecai is de Nederlandse televisiekijker te lang verwend geweest met het kabelaanbod. “Nu kunnen ze heel veel zenders ontvangen tegen een lage prijs”, zegt Karin van den Oort. “Dat kan zo niet langer. De laatste jaren zijn er veel meer zenders bijgekomen, terwijl de tarieven nauwelijks zijn gestegen. Wij kunnen de exploitanten niet langer dwingen hun rendement op te geven.”