Politieke discussie over politiewet laait weer op

Van onze parlementsredactie DEN HAAG - Zou het in Groningen anders zijn gegaan als de beide politieministers, Sorgdrager en Dijkstal, meer wettelijke bevoegdheden zouden hebben gehad om zich te bemoeien met de gang van zaken bij de regionale politiekorpsen? Had bijvoorbeeld in die fatale nacht in de Oosterparkbuurt de mobiele eenheid eerder ten tonele kunnen verschijnen? En zouden de verhoudingen tussen politie en openbaar ministerie in Groningen beter zijn geweest?

Het zijn vragen waarop niemand een sluitend antwoord zal kunnen geven. Maar voor het VVD-Tweede-Kamerlid Korthals zijn de gebeurtenissen in Groningen in elk geval aanleiding om een oud pleidooi nieuw leven in te blazen: meer wettelijke bevoegdheden voor de ministers van justitie en binnenlandse zaken om, zoals dat in het jargon heet, de regionale korpsen aan te sturen. Ook tijdens de affaire-Brinkman liet de VVD deze geluiden horen.

Nu is dat precies wat Dijkstal (VVD, binnenlandse zaken) en Sorgdrager (D66, justitie) vorig jaar al hebben voorgesteld aan de Tweede Kamer, toen ze een tussentijdse balans opmaakten van de ervaringen met de in april 1994 ingevoerde nieuwe politiewet. Daarin versmolten de oude gemeentelijke korpsen en de rijkspolitie tot 25 nieuwe regionale politiekorpsen.

Ook nadelen

De bewindslieden zijn over die reorganisatie niet ontevreden. Die heeft naar hun idee op veel punten goed gewerkt. Maar er zijn ook nadelen aan het licht gekomen: grote kwaliteitsverschillen tussen politieregio's, niet overal een actieve en sturende opstelling van de burgemeesters die als korpsbeheerder optreden, en van politieke keuzen die Den Haag maakt, blijkt in de regio te weinig.

Daarom stelden ze voor de wet zo aan te passen dat de vrijheid van de korpsen wat minder en de greep van de twee politieministers (gecontroleerd door het parlement) wat steviger zou worden. Ze wilden meer bevoegdheden hebben bij het ontslaan en aanstellen van de hoogste politieambtenaren. Er zou een verplichting moeten komen voor de korpsen om beleidsplannen te maken en door het rijk te laten goedkeuren, en ook achteraf verantwoording af te leggen. En Den Haag zou de mogelijkheid moeten krijgen korpsen op hun budget te korten, als ze onvoldoende werk zouden maken van 'Haagse' wensen.

Voor hun voorstellen kregen de twee ministers alleen de steun van de VVD. De meerderheid van de Kamer vond het betoog van Sorgdrager en Dijkstal niet overtuigend. De wet geeft de beide ministers voldoende mogelijkheden om zich met de korpsen te bemoeien. Maar ze gebruiken hun bevoegdheden gewoon te weinig, aldus de Kamer. “Het is geen kwestie van meer bevoegdheden, maar van politieke moed”, aldus PvdA-Kamerlid De Cloe, waarna de Kamermeerderheid de voorstellen afschoot.

Maar volgens de VVD onderstrepen de gebeurtenissen in Groningen haar gelijk. “Het is er een zooitje. De politie heeft gefaald in het uitoefenen van haar belangrijkste taak: het beschermen van de burgers. Dit is geen regionale kwestie. Het is nodig de politiewet te wijzigen en de politiekorpsen landelijk aan te sturen in plaats van regionaal”, aldus Korthals gisteren.

Minister Sorgdrager wilde gisteren niet ingaan op het pleidooi voor meer centrale sturing. Maar ze wil wel dat de wet wordt aangepast om de mogelijkheid te scheppen 'om iedereen ter verantwoording te roepen en als dat nodig is aan te pakken'. Binnen de huidige politiewet blijft de burgemeester, die is aangesteld als korpsbeheerder, te veel buiten schot, vindt ze. De hoofdofficier van justitie kan nog door de minister zelf ter verantwoording worden geroepen. “Wat je nu ziet is dat als er niets aan de hand is de samenwerking in de driehoek voortreffelijk verloopt. Maar zodra er een kink in de kabel komt, gaat het mis. Het is dan een beetje treurig, dat dan meestal de korpschef zegt: ik ga weg. Die is de makkelijkste prooi.”

Sorgdrager en Dijkstal komen voor het einde van deze kabinetsperiode met een evaluatie van de manier waarop het huidige politiebestel de afgelopen jaren heeft gewerkt. Dijkstal heeft steeds de mogelijkheid opengelaten dat een volgend kabinet besluit tot nieuwe wijzigingen in de politieorganisatie. Maar de meerderheid in de Kamer is er huiverig voor om enkele jaren na de vorige reorganisatie het politie-apparaat weer op de schop te nemen.