Geen feestplakkaat? Dan ook geen zaken, zo merkten zelfs de Nederlandse organisatoren

MOSKOU - De stad Moskou wordt geacht dit weekeinde feest te vieren, een 'volksfeest' nog wel, vanwege het 850-jarig bestaan van de stad. Het is een bevel dat de mensen maar beter op kunnen volgen. Want de burgemeester is eraan gewend dat zijn woord wet is.

De feestjes van burgemeester Joeri Loezjkov hebben doorgaans een weinig volks karakter. Op Overwinningsdag, waarmee in mei de Sovjet-overwinning op nazi-Duitsland wordt gevierd, liepen tienduizenden mensen dit jaar vruchteloos rondjes door achterafstraatjes, in de ijdele hoop dat de politiecordons ergens een gaatje open hadden gelaten voor het volk.

Het zal dit weekeinde niet anders zijn. Het wordt een orgie van veiligheidsdiensten. Achter hun norse koppen en kogelbestendig geklede schouders zal burgemeester Loezjkov zijn feest vieren met de financiers die hem aan de macht moeten helpen. De échte macht, dat wil zeggen het Kremlin, waar nu nog een voorganger van hem zetelt: Boris Jeltsin.

Gewone burgers kunnen maar het beste voor de tv gaan zitten om iets te zien van wat Loezjkov aan feestelijks heeft bedacht. Een koor van drieduizend zangers, een optocht van soldaten, de opening van een nieuwe kathedraal als hoofdkwartier van de orthodoxe kerk, de Moeder Gods die na een toespraak van de burgemeester in de nachtelijke hemel zal verschijnen, al die wonderen kunnen de mensen het beste thuis aanschouwen, bij een flesje wodka of wat.

Tekenend voor het bewind van Loezjkov is dat hij de tv-rechten van de openingsceremonie vanavond heeft verkocht aan een Engelse maatschappij. Russische zenders mogen er alleen flitsen van laten zien. Voor de burgemeester is alles handel. Heel Moskou is eigenlijk de BV Loezjkov.

Op het eerste gezicht vaart de stad daar wel bij. In enkele jaren tijd is het duistere, vuilgrijze Moskou opgepoetst tot iets wat op een wereldstad begint te lijken. Vooral de laatste maanden heeft een orkaan van bouwvakkers uit heel Rusland en omstreken huisgehouden in Rusland, en dat is te zien. Vooral banken en andere geldmanipulanten hebben historische buurten opgelapt. Stromen verf in pasteltinten hebben tientallen jaren verwaarlozing aan het oog onttrokken. Het is niet allemaal het werk van de burgemeester, maar hij is wel een drijvende kracht achter alle ijver.

De burgemeester heeft er een handje van om bedrijven eenvoudigweg opdrachten te geven. Zo moet iedere onderneming het embleem 'Moskou 850' prominent tonen. Zelfs de Kaukasische meloenenverkopers die in de nazomer hun tentjes opzetten op de straathoeken, hebben braaf Loezjkovs feestplakkaat opgeplakt. Anders vallen er geen zaken te doen. Straatreclame voor de laatste voorstellingen van het Nederlandse Peter-de-Grotejaar in Moskou gaf ambtelijke problemen, totdat de sponsors besloten er 'Moskou-850' bij te verven.

Van uitgaansgelegenheden wordt nu verwacht dat ze twee kuipplanten plaatsen om hun ingang wat meer cachet te geven. Geen café of restaurant dat probeert de wettelijke basis van zulke gemeentelijke opdrachten te onderzoeken. Je kunt maar beter geen problemen met de mannen van Loezjkov uitlokken.

Zelfs de regering is beducht voor de burgemeester. Twee keer heeft Loezjkov het opgenomen tegen de grote privatiseerder van Rusland, Anatoli Tsjoebais, nu eerste vice-premier, en twee keer heeft hij gewonnen. Loezjkov kreeg van president Jeltsin het recht om op zijn eigen manier te privatiseren. Dat komt er in de praktijk vooral op neer dat het stadsbestuur zelf in zaken zit. De stad heeft belangen in de auto-industrie, in telefoonbedrijven, in de benzineverkoop, in bierproductie, en in de financieel krachtige Bank van Moskou. Loezjkov zat ook in de Russische McDonald's, waarvan de hamburgerzaken als een vetvlek uitbreiden over de stad. Maar dat belang heeft hij van de hand gedaan om zich in te zetten voor Russische broodjes van de fast-foodketen Roesskoje Bistro. Dat is veiliger in een politiek klimaat waarin 'patriottisme' de veiligste stroming is.

De burgemeester voert zelfs zijn eigen buitenlandse politiek. Hij eist de stad Sevastopol van Oekraïne op en hij ijvert voor een Moskous aandeel in de internationale verdeling van de olievelden onder de Kaspische Zee.

Loezjkov doet ook mee aan de nieuwste hobby van Ruslands nieuwe rijken: de media. Wie geen krant of tv-zender heeft telt niet meer mee, en dus heeft Loezjkov sinds kort een eigen tv-kanaal. Het is niet bedoeld voor gemeentelijke informatie, maar het concurreert hard met andere kanalen om de rechten van westerse films en autoraces.

Loezjkov verenigt de communistische knoet met de kapitalistische geldbuidel. Bedrijven die niet bijdragen aan de herbouw van een door Stalin gesloopte kathedraal, konden fluiten naar Moskouse opdrachten. Dus stroomde het geld binnen. Officieel is de kathedraal, waarvan de buitenkant net op tijd is klaargekomen na ruim drie jaar dag en nacht bouwen, betaald met bijdragen van 'gelovigen'. Maar niemand krijgt inzage in de financiële handel en wandel van de stad of de burgemeester.

Met 90 procent van de stemmen in de burgemeestersverkiezing van vorig jaar, kan Loezjkov bogen op echte populariteit. Het is niet zozeer zijn persoon die scoort, want die blijft schimmig, maar de zichtbare veranderingen in de stad. De vraag blijft of een minder energiek en veeleisend type dan Joeri Loezjkov resultaten had geboekt. Waarschijnlijk wel.

Sinds Moskou 850 jaar geleden op de kaart kwam te staan onder het bewind van Joeri-met-de-lange-armen, prins van Soezdal, is de stad uitgegroeid tot het centrum van wisselende imperia. Zoals in West-Europa alle wegen naar Rome leidden, zo leidden alle wegen in het Oosten naar Moskou. Daar balden rijkdommen en de macht van het Russische rijk zich altijd samen, daar was het leven beter, ook in tijden van gebrek.

Sinds het geld mag rollen in post-communistisch Rusland, rolt het via Moskou. De compact gebouwde Loezjkov mag dan (naar analogie van zijn verre, prinselijke voorganger) Joeri-met-de-korte-beentjes worden genoemd, met het geld van het nieuwe Rusland als steun in de rug dragen die beentjes ver.