Britse premier poogt tot 1 mei hoofd boven water te houden

Van onze buitenlandredactie AMSTERDAM - Bij de vertoning, maandagavond laat, in het Britse Lagerhuis was het verleidelijk om het aloude gezegde van stal te halen: als de kat van huis is, dansen de muizen op tafel.

Terwijl bijna het voltallige Conservatieve kabinet bijeen was in Chequers, het Britse Catshuis, om zich daar onder leiding van John Major het hoofd te breken over een strategie en geschikte datum voor de Lagerhuisverkiezingen, vond in datzelfde Lagerhuis een door de Labour-oppositie georganiseerde stemming plaats over een amendement op de onderwijswet van de regering. De hinderlaag had succes, met 273 tegen 272 stemmen sneuvelde het Education Bill-amendement, dat voorziet in meer overheidssteun aan particuliere scholen. Labour vindt die scholen “elitair” en wenst daaraan geen belastinggeld uit te geven, vandaar.

De uitslag betekent een flinke nederlaag voor de regering, psychologisch dan, want meteen lieten Major en de zijnen weten dat ze na behandeling in het Hogerhuis de wet annex amendement onverkort weer in het Lagerhuis zou brengen. Maar: wie is er nu de kat, wie muis? Met de geslaagde 'overval' toonde Labour aan hoe moeilijk de oppositie het de regering kan maken nu die in het Lagerhuis niet eens meer over een absolute meerderheid beschikt. Dat er maar iets hoeft te gebeuren en de Tories gaan weer onderuit, en dan zou er wél eens het vertrouwensvotum aan kunnen worden verbonden. Iets wat ditmaal achterwege bleef, omdat het slechts om een amendement ging.

Het is dan ook maar de vraag of Major het in het Lagerhuis kan uithouden tot de door hem beoogde verkiezingsdatum van 1 mei - een datum die overigens nog niet officieel is bekend gemaakt, door de bank genomen kondigen Britse regeringsleiders de verkiezingsdatum niet eerder dan drie weken tevoren aan. Jaren van slijtage, van politieke nederlagen bij tussentijdse verkiezingen, van overloperij van Tory-Lagerhuisleden naar Labour of Liberaal-democraten kostten Major vorig jaar zijn parlementaire meerderheid.

Hij ligt nu in het 651 zetels tellende Lagerhuis op gelijke hoogte met de gezamenlijke oppositie, 322 om 322. En met de tussentijdse verkiezingen om de Lagerhuiszetel van Wirral South, nabij Liverpool, in het verschiet - nodig door het overlijden van Tory-parlementariër Barry Porter - dreigt voor Major zelfs een absolute minderheid. In '92 wist Porter de zetel nog met een meerderheid van ruim 8000 stemmen binnen te halen voor de Conservatieven, maar de opiniepeilingen wijzen nu op een duidelijk overwinning voor Labour. Zodat Major straks helemaal is overgeleverd aan de nukken en grillen van de negen Noord-Ierse protestanten in het Lagerhuis.

Na de geslaagde coup, maandagavond, dreef de onderijswoordvoerder van Labour, David Blunkett, de spot met Majors overlevingskansen tot die eerste mei. “De regering kondigt aan dat ze door wil gaan tot mei, maar ze kan zelfs niet eens de avond doorkomen.”

Toch biedt 'mei' voor Major nog zo ongeveer de enige strohalm om een vijfde achtereenvolgende verkiezingszege voor de Conservatieven in de wacht te slepen. Hoewel de opiniepeilingen desastreus zijn voor de Tories - ze staan nu al maanden op een 'vaste' achterstand op Labour van zo'n 20 procent - hoopt en bidt Major dat de opzienbarend goede economische resultaten in Groot-Brittannië van de afgelopen twee jaar voor hem ook electoraal vruchten zullen afwerpen.

Tijd rekken en daarbij rekenen op de feel good-factor is Majors laatste reddingsboei. Tijd waarin zijn massaal weggelopen aanhang tot inkeer kan komen en zijn zegeningen gaat tellen, zegeningen die uiteraard op het conto van de Tory-regering vallen te schrijven. En op een bijna Amerikaans-patriottisch toontje lieten hij en zijn collega's na de Chequers-sessie van maandag weten dat de regering “zal verzekeren dat Groot-Brittannië, met de sterkste economie van Europa, het beste land ter wereld blijft om in te leven”.

John Major heeft nog drie maanden om de meerderheid van de Britse bevolking daarvan te overtuigen, wanneer die verkiezingen tenminste op 1 mei blijven staan. De datum valt samen met plaatselijke verkiezingen, dus dat is mooi meegenomen. En bovendien zou het de Conservatieven niet slecht uitkomen, wanneer op die Dag van de arbeid - die nauw aansluit bij Bank Holiday - menige Britse 'arbeider' zijn vertier zoekt op strand of platteland. In elk geval een flink eind weg van zijn eigen stemdistrict.